Aelaman Indo…

nga ang altar nga “silver” sa simban ang cuyo ing buat sa alima ni Don Pablo Ponce de Leon, ika-12 duke ang arcos sa espana ig inables ni king carlos III?

DAGI ANG ISTORYA….

Si Don Pablo Ponce de Leon ay isarang official i ang mga guardia nga ag batok sa mga rebeldeng hesuita andang pag atake sa palasyo ang adi sa Espana. Tana ra ang aka diskubre sa ing paplano i ang mga taong dato nga paalinen si King Carlos III sa trono. Tenged kanana, nalibre ang inadian ig aka padayon ang termino i ang adi.

Bilang pagbalikid i utang nga leba, ing buat tanang comandante i ang fuerza militar sa espana ig ing tawan i autoridad nga palayasen ang mga hesuita doto. Pero siempre, pwedeng agpamales ang mga napirdi animan para sa anang proteksion, ing padara ang adi si don Pablo sa islas de Filipinas bilang “honorable exile”. Ang mga timpong dato, pirming ing atake ang mga bandido ig moros ang cuyo animan siguro aka abot tana doto.

1768 ag abot si don Pablo Ponce de Leon sa Cuyo. Ang mga tao doto kanudaya mga malay nga ing pandara ni Chief Matuod ag alin sa madia-as. Mga Kristiano sanda ren ang timpong dato tenged 1622 pa lamang ag tukod don i kristianismo doto ang mga pading agustino. Aka
tindeg den ang simban nga maman da andang ing papanaguan kung mi aga abot nga mga Moros ig Bandido.

Anang ing papanglingat-lingatan ni Don Pablo maintras sa Cuyo tana ay ang mag siri buat i mga iskultura. Ang isara sa anang mga obra maman ang altar nga ang una ing betang na sa kapilya anang balay sa espana pero ang sa ori ing indonar da i anang pamilya sa simban ang Cuyo.

Maglebas ang apat ka dagon, ing tawas si Don Pablo i anang ilog nga si Don Diego Alviar Ponce de Leon para magbalik sa espana. Sa Cadiz, Espana sanda ag sampet ig bago magpadayon sa Madrid, ag apit sanda sa Montilla, ang banwang ing kolayan ni Don Diego. Doto nakilala ni Don Pablo si Gertrudes Aguilar, anang naging asawa ang madadagon.

Tatlo ka lalaki ang liwat ni don pablo – si Felipe nga ika 13 duke ang arcos, si Vicente asta si Isidro. Sa madrid sanda ag korolay ig naging mga matatas nga opisyales sa gobyerno. Pero sa indi maelamang rason, ag balik ang pamilya ni Don Pablo sa islas de Filipinas ang dagon nga 1800. Si isidro ara i buay. Ag diretso tana sa buenos aires, argentina. Si Felipe asta si Vicente ren lamang ang ag dayon sa Cuyo. Ag pangasawa sanda i magbogtitinai da, si Felipe ki Maria Dolores Arguelles ig si Vicente ki Maria Consuelo Arguelles.

Dagon nga 1834, ag deklara i amnestia si Reyna Maria Cristina. Ing tugutan deng magbalik ang pamilya ni Don Pablo sa espana sa kondisyon nga angkenen anda i oman andang titulo nga “Duke”. Ing risibi anda dato pwera ki Antonio nga kagurangang bata ni Don Pablo, asta anang mga ilog nga say Jorge mi Vicenta, mga bata ni Vicente. Ag pasala sanda sa Cuyo.

Si Antonio ag pangasawa ki Vicenta Oja ig naging Gobernadorcillo ang Cuyo 1846-1850. Si Jorge ing pangasawa na si Maria Timbancaya ig tatlong beses naging Ggobernadorcillo – 1849, 1854 asta 1860.

Anang mga bata ni Antonio naging Gobernadorcillo ra i mga pira ka beses – Si Jose, 1869-1872 dayon 1882-1888; Si Eusebio – 1881-1885; ig si Pedro – 1892-1893. Si Pablo agkatinir i kaso sa mga autoridad sa Cuyo animan ag palagiao papakon i cebu ig doto ing telesan na anang apelyido i “Ponce” ren lamang.

Si Jorge darwa anang bata – si Antonio nga aka pangasawa i katon nga taga bisucay, ig si Limbania nga naging asawa ni Don Luis Rodriguez, ang gobernador ang Palawan nga ag lagted ang kabisera sa Cuyo.

Si Vicenta, anang bata ni limbania asta don luis rodriguez, maman ang asawa ni Don Clemente Fernandez, liwat da i isarang “Spaniard in Exile”. Naging Gobernadorcillo ra si Don Clemente 1900-1901 asta 1912. Sanda maman ang ag istar sa “balay sa baybay” nga aga tindeg pa dadi sa marapit ang munisipyo ang Cuyo. Dose kabilog andang bata kabilang doto say Trinidad Fernanadez-Legarda nga Carnival Queen 1925 (maman den ateng bb. Pilipnas dadi) ig kaunan nga babaing Ambassador ang Pilipinas; Patricio “basit” Fernandez, darwang beses nga Gobernador ig apat nga beses nga Congressman ang Palawan; Rosa Fernandez-Guardiano, sakaunan nga babaing Mayor ang Cuyo.

(ta dadi aelaman indo ron kung ayamo kitang tanan sa cuyo aga pararinti maski sa marasanong paagi. makon ngani si perek-perek, kanda kanto mi aga ambong parinti kanana. imoro na, ang saka baraubay nga ponce de leon asta ang saka baraubay nga fernandez ag arasawan animan ag saranga-sanga ren mayad ang pagpararintian, dugangan pa ang mga cuyonon nga andang ing pamangasawa – arguelles, katon, timbancaya, rodriguez, abid, bacosa, arrieta, acero, etc. – pwera pa sa mga ara ka dokumentuan, eleb ang cuyo ig ag sabuag den sa bilog nga Palawan.)

SOURCE: Research by Ambassador Romeo Fernandez, bata ni Luis “Tabangka” Fernandez sa Bisucay ig apo ni Don Clemente Fernandez asta dona Vicenta Ponce de Leon-Rodriguez

[Obra Ni Bagasay]

Advertisements

8 thoughts on “Aelaman Indo…

  1. banbanen

    Maka’eya man i aminen, dia dadi ko lamang naelaman sa mga timpong dia. Indi ko lamang maelaman kung dia ing turo kanamen ang elementary o saben absent ako lamang. (hae hae hae).

    Matamang salamat kanimo Bagasay sa imong pagpakabedlay ag buat i dia para lamang ma educate ang pariho’ kanaken.

    Like

    Reply
  2. bagasay

    dia baya nadiskubre ko lamang sa aparador ni mama, saka bungkos nga mga papeles nga langkoy i family tree i ang fernandez asta ponce de leon families. matama ren akeng aka pangtao sa mga kaparintian, sige lamang akeng pa xerox. medyo ngani napupunas den ang mga letra ang papel.

    sa mga kaparintian nga kababasa i dia, sa madason siguro ang family tree akeng ipo-post digi. maliag ko andan ipadayon imoro na tegka lamang sa ameng lola ang doto. sa katatamaen ang miembro ang familia, indi ko ron masegkad kung sayno pa ang iba.

    Like

    Reply
  3. PAKINASEN

    Bagasay, salamat sa impormasyon nga dia, indi ko maelaman kung kami kino aka paampir, animan intirisado ako, siguro kung makita ko ang family tree maelaman ko ra, dan kuno masig sugpat den lamang, kung ki Tia Rosing kaw sugpat mo si mama mo asta mga bogtitinae, dayon kanindong magborogtitinae.

    Small world baya, dan si Pablo nga sa Cebu mi anang bata nga si Manuel anang naging asawa anang tiyahin i mama, animan si papa asta si mama duto ag bagat ay si papa aka istar kanda lolo maning anang pag alin sa Dumaguete.

    Like

    Reply
    1. petrona

      banbanen.. mi aga pa-research kanaken ang istorya nga dia, ikaw mi english version y dia? pwede mo i-email kanaken patigayon? salamat.

      Like

      Reply
  4. nimfa bacosa

    im amused with this new documentery , iman inlaw of the bacosas in cuyo, kaelam ako maite cuyonon, .my father in law , was quite related to the frenandezes, prudencio fernandez bacosa. and, this story was fascinating to me,. why, because, i saw and lived in cuyo, wy back 1989, for 8 mos. just a small town, but very nice, the people wre friendly, close, and the relatives of my husband were so nice, little did i know, that a small , provincial town, waa home to illustorus people from spain, duke and royal at that,. my father in law was a spanish looking man, also her sister, tia loli, tia viloet, tio romeo bacosa, and some more, ponce de leons, fernandezes, were spanish faces, .im really amaze by this story of the altar in cuyo church. duro akeng kaliyag sa mga cuyonon, maske di ko ra kilala, durong ka friendly, permeng akangirit, kilala ra ang mga taw, aga tio, tia, pag magka salubong sa daan.. thanks..what a place, cuyo, ingegegma ta kaw..

    Like

    Reply
  5. jojo

    salamat sa impormasyon nga dagui….basi pang makumpleto ang mga familia nga ilista digue….trabang-tabangan ta patigayon…

    Like

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s