Irimbengen Ta Ang Ateng Mga Ena-Ena

Obra ni Ipes Padi

Mi nga kasimanwa’ kita nga naga irisip i konkritong pagkaliek para sa pagpaka-ayad ateng banwang Cuyo. Ing isip ang iba nga dapat andan mi magdalagan sa lidirato ang Cuyo sa dagon nga 2010 nga anang pag-irisipen pariho ang ing andem ang CP, tay makon da ang ibang kaiban beken pa timpo’. Maski samoro ka’antigo ang imong patagsingen (padalaganen) kung ang dalagan ang Politika dorong kaboring- kuwartan, pataman i parinti, kaineman o kakilala, o pang adlek-adlek- pirdi imong manok. Animan makon sanda, ang unang buaten i priparar ang tao nga kaelam ag pili ang tamang lider nga kaelam ag domara i long term development ang Cuyo.

Makon ang iba, kung mi long -term nga ka’yadan sa Cuyo- dan mabubuat paagi sa education. Ang pag-irisipen nga dia mas malapad- maliag i kon sa formal nga pag-aradalen ang mga bata ig kabatan sa Cuyo- sa elementary ig high school- buatan i medios nga makita ang mga bata ang katingloan ang Kulturang Cuyonon, ang padayon nga paglimeg ig ‘pride’ ka sa imong inalinan ig mga kinaugalian. Nga mi paagi ang mga iskwilan nga ang ‘leadership’ ig ‘mga bagong concept ang entrepreneurship o pag nirigosyon’, ang pag-epet ateng kalibotan (ecology) ma’dalan mismo sa seled ang classroom, pareten ig madara sa pag-adlaw-adlaw nga pangabui.

Makon ang iba kaministiran nga mi mayad kita nga transportasyon, kumonikasyon sa Cuyo, dapat mabaskeg ang programa ang livelihood ig torismo- piro ang iba aga dua-dua kung dia mabubuat sa mataged nga timpo o matutulod ang klasi lidirato nga mi dian kita dadi.

Tay anono kabay ang solusyon? Indi kita ra kapataka ol-ol nga ara bubuaten. Ano ang konkritong “aksyon” nga pwidi ta i buaten nga maski maite’ – sigurado kita nga makakatabang sa long-term nga progriso ang Cuyo?

Mi nga tangay kita nga aga kon mapatindeg kita i: CENTER FOR [CUYONO] LEADERSHIP. Pwidi nang buaten ang mga katoyoan nga dia:

1. Mag ‘develop” o magpakolay i mga alternative or non –traditional leaders Buaten dia paagi sa mga ‘trainings’ o pag-aradalen i iba-ibang concept ig new trends in transformative leadership nga aka laket ig bagay sa ateng Kulturang Cuyonon. Tabid digi ang pagtaw “leadership skills” – mga developmental frameworks, communication, planning ig organizing skills, actual exposures nga pwidi i gamiten sa mga barangay, purok, school , government, church and civic organizations ig pwidi intindien ang mga kabatan , mga tao sa pwesto, ig maski ateng mga malam sa kababarioan.

2. Magtolod, mag pangig-tabid sa mga non –governmental, church, sectoral organizations sa pag buat i paagi mga mag katinir i pang mabuay, ‘systematic’ nga pag-aradalen ateng mga kasimanua atetenged sa risponsabling pagpili i mga leaders, mapadaleman ang pag irintindien sa pag-gorobiernon, pag iritindien sa ateng “rights’ bilang mga taw tabid da ateng mga obligasyon, pag irintindien ang rilasyon ateng boto sa ateng ikonomya o pagpangabui’en, sa pagsagod ateng kalibotan ig sa malabeg nga progriso ateng banua. Ing andem nga mabot ang tanan nga kakabarioan, kapoporoan, mga pamalay, atetenged sa pag-aradalen ang mga bagay nga dia.

3. Mag pangona sa mga orobraen atetenged sa pagpadayon, pagparabong, ang Kulturang Cuyonon sa pag dokumento, pagsurulaten, pag-buat i mga aktibidadis nga maga padayon ig maga parabong sa Kulturang Cuyonun –pariho ateng mga kanta, mga saot, pag sulat ang “history ang Cuyo”, parabongon ang limeg nga Cuyonon paagi sa mga “new cuyonon literatures” sa papel man, radyo o internet, pakig tabangan nga mayos ang mga historical landmarks pario ang Capusan, Kota ig Aguado nga padayon nga ing sisilibra ig sa alima ang mga Cuyonon.

Irimbengen ta ateng mga ena-ena! Mga tangay anono indong seleng? Kung matindeg ang Center nga dia kabay sa indong paneleng katatabang sa Cuyo sa malabeg nga progriso ig panimpo? Libri ang mag kontra o mag dogang.

Advertisements

7 thoughts on “Irimbengen Ta Ang Ateng Mga Ena-Ena

  1. AGENG

    Du’o ka-bael ang posibilidad nga matabo ig mainabo ang mga bagay nga imong yng pang sambit KUNG mabebegkes ang mga MAYAD NGA KINAISIPAN y ang atueng mga kasimanua sa isarang kinaisipan nga saca direksion ang dalan nga papakonan.

    Dan lamang bogtitinai, mientras yng dadara y ang (ibang) CUYUNON ang mga ugaling IRAK, PA LABI-LABI, yg PA TA’S-TA’S; madelem pa sa gabi nga matabo ang mga bagay nga dan.

    Sayod ka dian bogtitinai, datong mga paniempong yng abutan kita alas dos-alas cuatro y ang kasasanagen sa dalan; para sa isarang ka-tuyuan nga beken kita lamang andan ang maga pakinabang kung ‘di para sa kapakinabangan ang intirong CUYO, AGUTAYA, yg MAGSAYSAY.

    Hasta dadi, yng dadara-dara ko sa akeng mga ena-ena ang mga bagay-bagay yg mga kinaisipan nga naging dalan para mabegkes kita sa seled y kurang-kurang sa tatlo o apat ka dagon.

    KABLIT LANG BOGTITINAI… ACO DAGUE LAMANG SA KILID-KILID…

    Like

    Reply
  2. ipes padi

    Akeng kalipay beken lamang maitey Ageng ay abati ko imong boses. Siguro nauna kita lamang sa ateng tiempo ang mag oras nga dato. Ara pa mauro CP animan ateng kaisip kita-kita lamang. Tenged sa CP akikita ta nga duro kita ra gali nga aga taraginep para sa ateng banua.

    Sa paglebas ang tiempo.. aga kulay da ateng mga paneleng ig pag irisipen maski ateng paagi. Mabael akeng pag sarig nga katabid ang mga Cuyonon nga taginep sa banua paagi sa CP, mi katatabang kita sa Cuyo. Mas mabaskeg ang pwersa ang mga Cuyono nga aga-irimbeng-imbeng para matabo ateng mga andem nga tanan sa banua. Ing agaparet ako nga dia ren ang tiempo.

    Like

    Reply
  3. banbanen

    Ipes padi total libri ra lamang ang ena ena, dagi ang kanaken.

    Tenged indong plano ay LONG TERM. Pasamoro mo mamabot dia? – bago daya kaministiran tang tenga-tengaen sa SHORT TERM GOAL?

    Ang pakiman is anono indong short term goal sa dadi? Dan ang akeng patad!

    Like

    Reply
  4. ipes padi

    banbanen…

    primero,paluton ta anay sa ateng maga ena-ena ig leba, animan ing betang ta sa CP para marampnagn ig maambo ta… ay dia beken kanaken… kanaten dia.. ing irimbeng ko lamang ateng mag andem ig taginep sa ateng banua ig ing buatan i “framework” samauro maimong workable…magalin sa ga arampang ang ateng core group…

    ikarwa, impisan sa organizing..digue sa mga kaiban sa CP ig ang local group sa Cuyo… maliag i kon, mag identiy den mga tao nga maimong miembro dia- ma formulate i criteria for selection of membership- anang basian- quality of members not quantity- committed, vision-driven etc. nga pwedi pa y arampangan ang core-gruop nga magalin sa CP members..

    Ikatlo, kung mi miembro run, leveling off ang CP members ig members sa Cuyo..sa mga andem, mga priorities, buruaten…maliag i kon.. kaministeran ag Visioning ig Strategic Planning activity…doto run mga plano kungsamauro mamabot ang long term plans paagi sa short term goals… adin mabel suporta, pondo… sino pwedi ag buat y dia ( committee formation o staffing).. anong paagi… etc…ano ateng flow of structure ang leadership ( org. structuring).

    pagkatpos dato, ma amat-amat den implement ang mag programs…

    ano imong panid banz… penet… piripiti… arkiz… palz… kudz… shoks… imamatad… bagasay… bunsawik.. tanan nga mag tangay… pag laket kamo ra indong ena-ena…

    Like

    Reply
  5. Penet

    Ag samit kami ren kanodaya i kapareho dia datong matatapos don ang akeng serbisyo publiko ang 1991. Ag arampang-ampang kami akeng mga katabid sa “conscience bloc” sa hunta probinsyal na itukod namen ang Bunyog Palawan, para ipadayon ang pagpabunayag ang mga anomalya sa Palawan ig Puerto. Tenged aelaman namen na indi kami ren kabalik sa ameng mga puwesto. Asilagan kami ang mga tradisyonal na mga pulitiko tenged sa ameng pag-deklara na illegal ang “small town lottery” sa Palawan. Sanda ang pagpalin ang mga iskuwater na mga Cebuano sa “Tubbataha National Marine Park”. Dato gali aka timbre den sa mga akakataas kanamen. Ig matama pang “corruption” ang napabuanayag. Atabo manda na ara kami ren pairega anda na mga kandidato ang partido ay mga subakil kami kuno. Ang tiyempong dato, matama ren ang pondo i mga maghuhuweteng”. Bastante sanda ren magkandidato ig magdaeg na mayor o gobernador. Madasig ameng “recruitment” i mga miyembro. Ang ag pangulo ay isarang batang-bata na abogado na tapos sa Ateneo na irensiya Cuyunon-Agutaynen. Ang mga “notable recruits” namen ay si Jojo Gastanes sanda ang isarang aga aran i Dong Batul, na presidente ang PSU Student Government. Matamang planning, brainstorming sesyon sanda mga seminar ang natabo. Mi underground newsletter sanda ngani. Ara kami papalabet, tenged dapat ang organisasyon nga dia beken i politikal. Matinlo ang dalagan ang ona. Adiyos dato gali ang aga pangulo mi anang sadiling “agenda”. Ara pa ngani saka dagon sa Puerto ang kandidato ron i pagkamayor. Ing tanggal tana sa pagkapresidente i ang mga miyembro ang Bunyog Palawan. Ing padayon da anda Dong Batul sanda i Jojo Gastanes ang Bunyog Palawan. Matinlo andang “newsletter”. Tanang anomalya sa gobyerno na papabunayag. Mi kaisara ngani ing bulgar anda na ang mayor ang Narra aga pahuweteng. Ing kasuan sanda ig ing padakep i Biyernes bago mag Krismas. Salamat den lamang napiyansan bago magsirado ang korte ang adlaw nga dato, kung indi ag Krismas sanda ag New Year sanda sa kulungan. Matama sandang napabunayag na mga anomalya labi pa ren datong mag radyo sanda ren. Katabid den doto ang pagpasanag kung pasamoro ang matinlong pagparamanuaen ig pag dumara ateng gobyerno. Ig kung sino ang dapat magkabeg i puesto sa gobyerno. Medyo napasanagan ang mga botante sa Puerto. Nakadaeg ngani si Dong Batul na bise mayor ang Puerto maski ara ing patad. Ang problema ang mga botante beken lamang i kuntento na gatasan ang mga kandidato kung tiempo i eleksiyon. Mas para nged kung aka gurang den. Matamang resita sa bulong na siguro kung pira ren ka beses ing gamit, pangbakal i longon ig iba pang pamuerhwisyu sa aka gurang. Dia ara na tawi i tanan anda Mayor Dennis sanda i Dong Batul, tenged na beken sanda ra mga kurakot. Pag-abot ang eleksiyon, pirdi sanda pareho. Pero dayon para ang Bunyog Palawan. Ag balik i anang “advocacy” si Dong Batul sa radyo. Dadi maliag ko i belan i leksiyon ang akaratabo sa Bunyog Palawan para sa ateng itutukod na organisasyon sa Cuyo.
    Planon ta osto dia. Dapat ang mag dumara ara ambisyon sa politika. Sayudon ta osto ang klase i mga tao na magiging miembro ateng tarabidan nga dia. Dapat matama kitang “brainstorming sessions”. Ig intensive ateng mga pa “seminar”. Imbitaren ta si Tay Juaning Jutare na ipadayon ang “Tiburon”. Dadi siguro magabaskeg den anang leba ay mi kakampi tana ren. Ipatendeg tang lagi ang “Center for Leadership”. Siguro sa 2010 mag-padalagan kita lamang i konsehal para maadalan ang pag paradalaganen i ang gobiyerno sa Cuyo ig para makataw tana i “input” sa Center for Leadership”. Imbitara ta say Atty. Enrile Magbanua sanda ang ibang mga abogadong cuyunon na tabangan kita. Dapat marigen ateng “legal department”. Matamang maga “harass” kanaten na mga pulitikong maliliges ta, katabid den dian si Salazar. Dia sa short term goal pa lamang kita, ang makapasanag. Para sa long term ipadayon ta ang pagbabago ang pag-urugalien ang mga Cuyuno atetenged sa pagparamanuaen. Dapat indi sanda ag parabakal andang mga boto. Ig indi sanda ag palimos maski anono ren lamang sa mga aka gurang. Para indi kaisip ag pangurakot ang mga sa katendanan. Amat-amat pero mai-institutionalized dia bilang kaparte ang kulturang Cuyunon. Tenged matama kanaten sa lua aga orobra, siguro kakasakripisyo kita ra i pira lamang ka dolyar para mapadalagan ang organisasyon nga dia. Makon ngani “Give back to the Community”. Ang kalimbawan dian anag ing bubuat i Shokoy sanda si Tangay. Mag-andam kita. Kung indi kita ag kaliek dadi mamata kita na si Salazar den ang mayor ang Cuyo. Dia lamang anay akeng makokon sa anag ena-ena i Ipes Padi. Matamang Salamat!

    Like

    Reply
  6. palaminko

    Puidi ta pa siguro idugang sa mga katoyoan i ang Center for Leadership ang mga dia:
    a. (puidi diang katabid sa pang-unang katoyoan) pagturo o pagtabang i pasanag kung pasamaoro magbuat i develeopment plan kada barangay, kung adin kada barangay magakatinir i anang sadiling development plan nga sanda maman mismo ang agbuat.
    b. (puidi diang katabid sa pangarwang katoyoan) pagtabang i develop i ang entrepreneurial skills ateng mga kasimanua kung adin tuturuan ang mga tao impisa sa pagbuat i simpling feasibility study tegka sa pagpadalagan andang maiteng nigosyo. Katabid den digi ang pagtabang i istablisar i isarang micro-financing scheme (e.g., grameen banking system) kung adin papautangen sanda i pangkapital sa andang naisipang negosyo.
    c. Puidi pang Isarang katoyoan ang Center nga mag-sagiap o mag-identify i investment ideas o opportunities para makaireg sa investors’ map ang Cuyo asta pagtabang i sagiap i mga investor nga intirisado agbetang andang kuarta sa Cuyo. Kaministiran dang magtabang i sagiap i mga palingki (lokal ig abroad) para sa mga produktong Cuyonon.

    Like

    Reply
  7. Penet

    Palaminco, dia gali digi ka ag tago sa mga addictus girls. Aelaman mo abibilib ako sa imong mga ena-ena atetenged sa ekonomya sanda agrikultura. Mi “working knowledge” ka sa mga bagay na dia. Aber pag-istorya i kalit dodoy imong “educational sanda work background”. Ikaw ay “untapped resources” na puede tawan i oportunidad. “Break” lamang kung baga sa artista, imong kailangan.

    Like

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s