Query Sunday #12

Indi matawadan nga ang mga Cuyonon maski ading parti’ Pilipinas o sa abroad, mabael anang pagdemdem sa anang banwang inalinan. Apopongaw tana kung mi ababati tana nga beken i matinlo sa anang banwa- ig ing andem na maski sa taginep lamang o maski sa pangadi nga mi matabong matod nga progriso sa Cuyo. Piro matama ra kanaten nga na-alanganin kung ang progriso nga ing kokon maga-agi sa pagkaliek sa politika. Ano indong ene-ena:

  1. Ang progriso ang banwa o ang pagtabang sa pagpakayad ang banwa kaministiran nga mag-sawsaw sa politika?
  2. Makon ang iba… maboring ang pulitika animan ang mga mayad i leba indi dapat mga intra?
  3. Kung beken sa pulitika… ano pa ang mga paagi para matabo ang progriso sa ateng banwa, datong progriso sa maguman ta sa malabeg nga paniempo (long term progress)?

Ang marapit-rapit sa isyu nga dia ay: Query Sunday #10 – [ipes padi a.k.a. 182]

Advertisements

22 thoughts on “Query Sunday #12

  1. kuday

    akeng seleng sa pakiman nga dan tula’dya. pag ikaw ngani aga panalamin nga duro kaw ka rapit sa salamin imong akikita imong intsura lamang. pero kung mag backward kaw i mayte, tapos mag tawtawen mo i oman imong itsura, makikita mo pa ra engued imong itsura pati imong tanang lawas ( may background pa). akeng point digi, ang iba kanaten maraye ren, beken den sa cuyo aga iristar, na expose sanda ren, may comparison sanda ren, aliliag sanda ang buwat i matinlong bagay nga maka tabang sa andang ing bayang banwa, pero indi maelaman kung ANONO,MARASANO ig INURO anda aliag i umpisan.

    ang pag seled sa politika is not always the solution para magkaron i progresso ang banwa, thu OBLIGATION i ang isarang tao kung tana in boto ing anang mga nasasakepan nga tawan sanda i ing kokon nga PUBLIC SERVICE.. kung ang isarang Leader or politiko para kanaken ay ara i POLITICAL WILL.. dan maski pira pa beses nga mag gurang sa puwesto, ara kita i aasahang PROGRESS nga ing kokon

    ang mga private individuals mabael da andang katatabang sa banwa maski indi tana ren ang saw-saw sa politika kung talagang aliliag tana, ig smpre kelangang capable. matama ra kasing klase i tabang ang mabubuat i ang mga individuals.. pag matimes-times dan, mabael den ingang bagay.

    ang long term plan, kelangan ang political leader ang manguna jan, ay muro akakabel sanda i support sa provincial, national, international. sa akeng obeservation lamang, ang mga project na semi-government mas nagiging matinlo ang ing luluwan keysa pure govt project nga ara i continuity..ay muro pagkatapos i ang porject turn over anda lamang sa mga tao. tapos ara ren i monitoring, tiwang-wang ang project.. KAYSAn na, aga betang sanda lamang i project agod makokon nga may nabuat sanda ra pero beken i useful sa lugar! kelangang pag long term project ngani, datu bang salin-lahi na once nabuwat dadi, magagamit pa ang mga next generations.

    Like

    Reply
  2. ipes padi

    …ang katinglo imong komentar… Kudz…

    … mi basian da para madlek sa politika ang mga tao nga mayad y leba.. makaradlek tenged kung beken ka preparado… dadaren kaw anang marimong daluyon…animan akeng seleng. mi mga tao nga anang Bokasyon.. sa politika ig iing tatawag sanda nga magbuat ang kontribusyon nga dia tenegd dia maman anang pagtawag…

    … ang makuri kung ang mga tao nga ingtatawag sa politika… nga mayad andang mga leba ig intensyon… indi magsabat sa panawagan nga dia… ta? kailora ang banwa… teterekeban nag mga tao nga maga pang abuso lamang sa banwa…

    … matud dan..durong paagi ang pagtabang sa ateng banwa… anono man ang mga paagi dato… tapat tumanen ta… dapat medyo mas kongkreto ateng paagi sa pagtabang..

    Like

    Reply
  3. kuday

    padz, abrian ta lamang ateng mga maslek, duro diging mga taga cuyo sa pto, masakit man sa leba pero ang mga tao nga aga claim sanda cuyuon ig certified nga taga cuyo, pero pag abot issue ig problem hands off sanda, aga paketeng sanda lamang, ay muro aga iwas ay saben maipit i ang politiko nga mi mayteng natabang kananda.. mapungaw man pero kung indi tay pukawen ang mga tao ngaday indi kita ag asenso… ateng banwa, ateng kultura.

    mayad lamang may mga tao nga pira kanaten ig kanindo digi sa CP nga exposed don.. animan kita ren lamang ang mang burunyog agod masalba ta sa padayong pagka dura i ateng mga ancestral properties..

    Like

    Reply
  4. icedrop

    Kudz, sa imong tuntulanen kung aga pamati lamang mga pulitiko nga dya matigas andang bibig indi ren ka sabat…Siguro maski saden na lugar bihira kaw kakita y pulitiko na anang aim to help most to help da my personal belongings ..pamangkad lamang y mayad..Animan kung isara mayad anang intensyon magtabang natatabunan y karimuan ang buat ang iba..
    Sayod ako kung NGO ren lang ang mag-isip y mga project tapos tarabangan lamang ang mga tao mayad pa ara ka paamisip na aga pabukal sanda lamang y muro makikita ang mga tao kung ano talaga andang inbubuat sa pondo andang project..Kung aray alin sa tagipuson imong pagtarabangen ara y dais . medyo asa suot ka lamang y disposable na lambong ..iba kung ing temes mo ang kuarta para ibakal imong mabuay den ing titingawa na lambong .

    Like

    Reply
  5. Penet

    Ang indong kebes na bogtitinai ay nakaagi ren i kabeg i puesto sa gobyerno, bilang miyembro ang “Sangguniang Panlalawigan ang Palawan” sa seled i lima ka dagon (1987-1992). Akong unang dagon ay agkatinir ako i “culture shock”. Mi maga ani-ani dian na ang 10% na SOP sa mga kontrata ang gobyerno ay “legal” na maga abot den lamang. Mi isara na naga pa “small town lottery” ag pakiman kung arerecibe ko ra kuno ang sampulo ka ribo ka pisos kada bulan na ing papataw na sa isara sa ameng kaiban. O mga empleyado ang kapitolyo na maga kon pag-biyahe anay maski indi kag-alin. Pag tagutaya lamang. O paglista i mga darwampulo ka tao para sa isarang “meeting” maski indi buaten ang “meeting” para makakolekta i “conference expense”. Durong kaburing ang pulitika. Pero ara ako nged a tentar ag recibe maski isara ka iki. Aga balik-balik sa akeng pag-irisipin ang mga “moral virtues” na ing turo kanaken akeng mga gurang-gurang, ang mga limeg kada umaga kanamen ni Principal Jose Fernandez sa Sentral ang tetenged sa “honesty”. O ang turo i ang mga madre sa Kademi na religious virtues. Gapil denda ang sa mga padi sa San Beda sanda sa Ateneo.

    Para kanaken epektibo ang pagseled sa pulitika sa “short term basis” lamang. Datong sa gobyerno, beken sa pag-paambog, mi nabuat ta ra sa Cuyo maski ameng trabaho mag buat lamang i lai’. Napasemento ta ra ang dalan sa atubangan ang Sentral. Nakadara ta ra i apat ka doktor sa Cuyo.Natawan ta ra bagong “slaughter house” ang Cuyo. Na protektaran ta ra ang Capusan kanodaya. Pero ang pinakabael na ateng nabuat ay ang pag protekta ang kwarta i ang gobyerno. Siguro matamang milyon na kwarta ang nadura kung ara kita i “fiscalize” sa Sangguninang Panlalawigan. Halimbawa ren lamang ang Cuyo-Balaguen Road. Walo ka gatos ka ribo na pisos ang adura, pero ara ngani mi saka metro na dalan ang nabuat.Dan ing pabunayag ta ig natanggal ang “provincial engineer”. Kung ara ako sa pulitika siguro indi ko mabuat ang mga bagay na dato. Ara ka representasyon. Halimbawa ren lamang ang pag-deklara i ang Capusan bilang “municipal park”. Dia maga pakig-ampang kita pa sa isarang miyembro ang Sangguniang Bayan o Panlalawigan para mag-isponsor sanda mag-pasa i isarang lai para mabuat na “municipal park” ang Capusan.

    Ang “long term basis” ay mabubuat maski indi kag ireg sa pulitika. Ig mas epektibo para sa madarason na henerasyon. Ang pinakamatinlong halimbawa ay si Mahatma Gandhi i ang “India”. Tana ag ang pangulo ang liberasyon i ang India mag-alin sa kontrol ang “British domination”. Nakapanadili ang India bilang nasyon tenged kanana. Ara ta ing kabegan na puesto sa gobyerno o mi ag dalagan tana sa isarang eleksiyon. Pero aga dason kanana ang mga tao ig ing gagalang tana. Anang ing serbisyo sa India indi mapantayan maski sinong naging presidente o “prime minister” ang India.

    Kita maski kataman sa lua ang Cuyo o ang Pilipinas, mas mabael ateng mabubuat kaysa sa aga gurang sa puwesto. Ipadayon ta lamang ateng ing bubuat nga dia na medyo “Renaissance of Cuyo”. Nakita ta ateng reaksiyon datong ibarita ni Shokoy na ang Capusan ing bebel den kanaten. Aga pakiman pa lamang ako ki Banbanen kung mi paagi kita na maga buat i petisyon na agi sa “internet”, ara ngani anem ka oras aka buat den i petisyon si Ipes Padi ig napapirma pagka areman sa mga ag atendir ang EB Manila. Ag arabot nga lagi ang mga pirmadong petisyon ag alin sa Australia. Rhode Island, Canada, Israel, sa Puerto ig sa bilog na kalibutan. Alilipay ako na kada isara kanaten mi matinlong kinaisipan na ma i itatabang tenged sa ateng mga eksperinsya sa ibang lugar. Ag impisa ren ig pabetang ko kada isyu na atetenged sa Cuyo, magatinir i reaksiyon kanaten digi sa CP. Kita ara ta ngani a sisinti, kada saka bilog kanaten nagiging instrumento para sa “revival” ang “Cuyuno culture and identity”. Inoro pa kabay na tugotan ang “internet” sa Cuyo? Kung mi isara kanaten ang kakabetang i “internet” sa Cuyo mas magiging epektibo kita. Mababasa ateng mga masig Cuyunon ang aka betang na tanan sa CP, ig mapapasanagan sanda tenged sa mga isyu na atetenged sa Cuyo. Mabael den ang nabuat ang CP para sa Cuyo ig sanda sa mga Cuyunon. Ig dia beken lamang kita ang kakapakinabang kundi ang madason na henerasyon i mga Cuyunon.Permanente ang epekto dia kumpara sa pag-buat i ang dalan o slaughter house na sa kabuayan mararanga ra o magdara i doktor na indi ra ag tirinir i mabuay sa aten. Banbanen pabetang ko mas matama kang mabubuat paagi sa CP kumpara sa mayor o konsehal i ang Cuyo. Indi ka pa ag gastos mabael na kuarta para sa kampanya. Indi pag akal-akal imong dugo kung aga kampanya kaw makabati kaw i kantiyaw “Ara ba pangtangway kita dian” O “kung ara kuarta ara boto”. Masarakit dodoy. Kakarawaten ka ang mga botante sa tiyempo eleksiyon. Animan akeng sabat sa imong pakiman, Beken kaministeran mag sawsaw sa pulitika para magkatinir i progreso o pagpakaayaden ang banwang Cuyo. ANG KAMINISTERAN: GUGMA SA BANWANG CUYO IG SINCERIDAD!

    Like

    Reply
  6. palaminko

    Ang politika puidi ta i kumparar sa kuarta – puidi gamiten sa marimo o sa matinlo. Ang aga-paburing o aga-parimo ang politika ay ang mga tao nga agapadalagan i dia, nga sakabuayan maman den ang naging sistima. Animan kataman nga aga-ireg sa pulitika, andang ing-isip nga lagi ang magkatinir ang ing kukong SOP, ig duro rong kakuri sa mayad i leba/tagiposon nga mag-ireg sa politika tenged nga anang abutan nga sistima ay duro rong kabulok. Kung magparuya tana anang leba, durong ka bael ang posibilidad nga malatunan tana ren da ang kabulokan.

    Piro kung obserbaran ta ang mga progresibong banwa, ang private sector maman ang aga-dara progreso kananda. Sayod kitang tanan nga ang mga banwang mi anang mabaskeg nga industrial ig commercial bases ang durong ka progresibong mga banwa ig sayod kita ra nga ang mga dia ing dudumaran i ang private sector. Ang gobyerno, nga ing dudumaran i ang mga politiko, manigtaw lamang i dalan o oportunidad nga magkatinir i matinlong investment climate para sa mga aliag ag seled sa negosyo.

    Sa mataged nga bisara, ara ministir nga mag-ireg sa politika para magtabang nga makadangat i pagkulay ateng banwa. Piro tenged sa sistima ateng gobyerno digi sa Pilipinas, ang politika maman den ang ingkukun nga necessary evil para makadangat kita i pagkulay (development) sa ateng banwa.

    Mi isarang management theory nga ing tatawag nga “Managing the Managers”. Ing isposar i ang teoria nga dia nga kaministiran kita, bilang miembro ang masa, maman ang magdumara ateng mga managers – ateng mga politiko. Ara ministir nga baliskaden ta ang kariton, ang importanti magkatinir kita i baskeg nga ang mga politiko mapatikang ta sa ateng aliagang tikang. Kaya dia i buaten tenged nga ang mga politiko indi buay lamang sa puesto, kita sa masa maman ang ingkukun nga “perennial”.

    Kung pasamauro ta bubuaten dia maman ang mabael nga ayat kanateng tanan digi sa CP. “PASAMAURO TA DUDUMARAN ATENG MGA MANIG-DUMARA?”

    Like

    Reply
  7. banbanen

    Sabaten ko ang unang pakiman ni Ipes Padi. Ig aliag ko lamang i quote una kanindo. Makon tana:

    “Ang progriso ang banwa o ang pagtabang sa pagpakayad ang banwa kaministiran nga mag-sawsaw sa politika?”

    In some cases YES! – ma share ako kanindo based from my experience. Dagon nga 1999 – 2001, ang indong banbanen maman ang PROJECT SECRETARY ang Philippine National Red Cross – Integrated Community Disaster Planning Program. (PNRC-ICDPP- Palawan Chapter) nga funded by DANISH RED CROSS. ANg Area ay QUEZON PALAWAN.

    That time. Naga buat kami mga mitigation projects. PASAMORO? counter parting ang solution. PNRC ICDPP + LOCAL GOV + LOCALITIES = COST EFFECTIVE PROJECT

    To cut the long story, kung makikita indo, maski kami ay NGO nga mi “K” mag put up isarang project, kaministiran amen para enged nga mag pakig coordinate sa Gobirno asta NATIVES ang Quezon. Kami ang aga PONDO kuwarta alin sa DENMARK, Gobirno ang aga approve plus maiteng pondo, Ang labor ay free nga ing bubuat ang mga volunteer sa barangay.

    And the result? PNRC ICDPP was extended akeng bati for another 5 years after 2001, dan lamang ako ang pakon den sa ibang lugar ara ako ren bati.

    Oman akeng sabat sa pakiman number 1 ay YES o E’en in some cases. Ig Dia puwidi ta ra i buaten sa Cuyo.

    Like

    Reply
  8. ipes padi

    …Apungaw ako sa barita ni Kuday… nga maski ing ambo run ang Capusan mi mga bogtitinai kita nga aparaketeng lamang…

    … Una siguro pag intindi ateng buaten… dan baya mi ing kokon nga “in breeding”. Pag kita medyo ara kalulua pa sa ibang probisya o ibang nasyon indi kita ka kompara.. indi ta maisip nag ateng abebetangan baya beken y tama o matinglo… ateng ababati … ig akikita nga dian da lamang sa ateng palibot…ateng isip hasta alamang doto…animan pabor ako sa ing kon ni Penet… kung matingwa ta nga may internet access sa cuyo… maga iba ang kinaisipan ang mga tao… labi pa kung makita anda ang mga idea ang mag cuyonon sa CP….

    … ikarwa.. alilipay ako sa analysis ni Penet sa natatbo sa CP… basipa mapadayon..,dayon ta dia… animan tingwaen ta nga magdara mga tao nga mag intra sa CP. tenged here we transform minds ig atatbo ang “convergence” pagtarabid-tabidan ateng mga isip that leads us to action! Saludoan ko ang CP sa bagay nga dia!

    … Een Penet… pario ki Gandhi, the great prophet of india…the greatest power is not economic or political power but the MORAL POWER that comes from our deepest convictions…that power transform not only the prhysical landscapes but the landscapes of the heart… ig makon kaw indi enged dia madura sa tao maski sainuro… animan mabael nga pagtoo nga dapat may systematic education sa bagay nga dia labi pa sa ateng mga kabatan… kung mi mabael man nga krisis dadi… dia krisis of leadership… indi ta ren makita husto ang modelo nag puwede usuyon ateng mga kabatan… sa politika… maski sa parti ang edukasyon… mas mapugaw kaysan maski sa parti mga ing kokon moral and religious leaders… ang kapungaw ingan…animan ing ulit -ulit ko… dapat mi isarang systematic training sa bagay nagdia… ateng tiempo ara ren y Jose Fernandez…o mga politiko nga matud ig andang taguiposon para enged sa mga tao…

    Like

    Reply
  9. ipes padi

    kaisan midian kitan nga limited vision tenged durong prosigir ateng mga bogtitinai on how to survive… kung ki “Maslow” pa sa anang theory ang heirachy of values… dia maman ang most basic…ig indi kita ka saka sa pasabat ateng emosyonal… aesthetic needs… hasta self actualization… kung ateng ing papangatubang lamang ang adlaw -adalw nga survival….

    … akeng maliag i kon… mabael ang role ang Politika sa pag siguar nga mi mayad kitang pag parangitaen… mayad anang pagparangabuien…labi pa sa pag protektar ang mag bagay nga ing bebelan y pangabui ang mga tao. Para kung matawan ta ren atensyon ateng mag basic needs.. kaelam kita ren da mag pang-atubangan ig agsabat sa aminiteran ang banua

    Like

    Reply
  10. Piripiti'

    Dague kita reman, matinlong arampangan dia. Agree ako ki Palaminko nga tengued sa sistema ateng gobierno sa Pilipinas, indi ta ma-palikayan ang pulitika. Pero manda beken i minister nga mag ireg kita para ka dangat i ka ayadan sa banwa. Matamang katatabang kita as private citizens. Obviously, we can’t all run for office, pero pwede tang bailuan ang course i ang sistema dadi. Umpisan ta sa edukasyon. Dia durong ka-importante, we need to develop indepedent and critical thinkers. Kung ang mga tao nga aga pili ang maga padalagan sa gobierno libreng mag buat i informed choices, ang kalidad ateng mga lider maga improve-and I believe there are still a few good ones out there (panawagan ki Penet).
    Dia maiteng parti lamang i ang mas mabael nga problema: poverty. Maman ang ing kukun i Ipes padi@9 matamang tao nga indi ka igod beyond the basic daily survival, samuro pa andang isip i ang banua?(Dia Ipes padi isara pang ampangan ta.)
    Ta dadi, ano ateng mabubuat? Dia maman ateng challenge nga ing pose i Ipes padi, ig ing ulit i Palaminko@6. Kitang tanan mi sadiling kako-contribute. Maski saka bagay nga paryo ang pag pirma sa petition letter, or pag organize i medical missions like Tangay and the PALMID members had done. All these amount to something, but we could do more. Ta ag lua reman akeng Ingles, malyag ikun matadeng ako ren.

    Like

    Reply
  11. patukarog

    pararihong tmama y matud ang mga ena-ena y comentado tenged sa subject nga dia.

    akita ko ron sa akeng ing-baelan nga munisipyo kung pasamuro na-“transform” ang mga young & energetic politician na sa umpisa maisip-isip mo na dia mga bagong breed ay makikita ta ren da ang progreso sa banua, datu gali sa ori ay “same shit, different color”.

    Akeng sabat sa pakiman ni ipes padi ay YES and NO.

    YES – kaministiran ta ang lider na masuporta y ang kaayadan y ang banua. pariho sa comentado ni penet tenged sa akeng suhestiyon para i-declarang “provincial o municipal park” ang Kapusan, mapapadaseg ta ang prosesong dia kung mi dian kitang lider nga dia. ang mapungaw lamang ang mga pulitikong mi tulad diang karakter ay “endangered species (ES)” den sa Pinas politics. mayad lamang mi klasmeyt akong kilala tang mga taga CP na isara sa mga taong ES (hellooo…penet).

    NO – matamang nanainabo dadi kung sadin ang technology tuladang internet ang inggagamit ang masa para pwersaen ang mga pulitiko kung anono ang mga issues na importante sa bilog na banua. kung adason kamo sa campaign sa U.S. na atatabo dadi, makikita indo ang mga dokumentaryo sa tv kung pasamuro ang power y ang mga internet blogs, positive and negative campaigns via internet, ultimong you tube ay very powerful. sa dadi ara pa y internet sa Cuyo, piro sa marapit na tiempo basi parang magka internet den da. ang pakiman ay kung mi iba kitang medium na magagamit sa pag-advertise na ang Cuyo ang isarang potential business demograph.

    Like

    Reply
  12. palaminko

    Parti sa medium- asta long-term development ateng arampangan, dagi ang iba sa akeng mga ena-ena:
    1. Sayod kitang tanan nga ang pinakapotinsyal ang Cuyo sa dadi ay ang turismo. Ig dia marapit ta ren madangat pag akapalua ren ang Ploning – uman, matamang salamat ki Tayangaw. Ang bilog nga Cuyo mismo makukun ta nga maman den ang atraksiyon. Ateng kultura nga akikita kung pista i San Agustin ay isara ren sa mga atraksyon. Ateng Via Crucis pasaka sa Mt. Aguado ay isara pang durong katinlong kustombre nga puede tang ikadengeg. (Basa indo patigayon ang “Talkin’ Tourism” sa Ena-Ena Category digi sa Cuyopress.)

    Parti pa ra enged sa Turismo, dia makukun tang drastic duman ig siguradong duro ang indi ag tugot. Piro sa akeng panid dapat deng magpabegsa ang PCAT asta SJA nga magrelocate para matawan i lugar ang Kapusan nga madevelop bilang isarang full-blown resort. Duto ipapatindeg ang mga cottages, hotels, asta restaurants. Beken ang ing buat i Salazar nga ang beach mismo anang kukudalen i patindegan i cottages (ing susuerte tana mayad).

    2. Sa fisheries sector, durong klasing business opportunities ang mabubuat. Kung mi Lato Culture, duro rang ka posible ang Tirik Culture, ig matama pa. Ang importante magkatinir kita i mga marine reserve areas nga indi puede te’leken ay maman ang magiging santuario ang mga isda ig iba pang produkto ang dagat. Ang “Canning” duro rang ka attractive nga investment kanaten tenged nga durong ka-abunda ateng supply ang isda. Mas matinlo nga kita ang maga-dawat ang value-added agalin sa processing kisa sa aga-pabakal kita lamang i ang labas nga isda, nga ang aga-pakinabang i usto ay ang mababael nga manigpangisda.

    3. Kaministiran ta ra ipromote ateng mga sadiling produkto pareho ang tanggoli, kalamay, kombo, buti-buti, suman-ibos, sinakol, ig matama pa. Buatan ta lamang i matinlong PACKAGING. Puidi ta ngani siguro i belan i PATENT ang TANGGOLI tenged nga sa Cuyo lamang dan ing bubuat.

    4. Ateng kasoy, kaministeran lamang i rehabilitasyon (e.g., magtanem i bago ig tebaen ang mga durong ka malam nga puno pag ag-impisa ren i pamunga ang mga bagong tanem) para mag-balik ang dating pagburungaen nga matama. Ang Kasoy Wine nga ing-impisan ang una ang mga Sandoval, matinlo siguro i buien i uman.

    5. Ang pinaka-basic sa tanan ang asikason anay una ang infrastructure sa Cuyo. Digi ang duro bael ingan ang role i ang mga politiko.

    Pareho ang ingkun i Patukarog, kaministiran ta i-advertise ang Cuyo nga isarang business demograph.

    Like

    Reply
  13. bagasay

    kaisarang mag oli ako sa puerto, mi nakatepad akong american missionary sa eroplano ig ag istorian kami. siempre pa, ing pabogal ko nga ako taga cuyo. aka kon ko kanana nga nanonogon ako sa pagkabetang ang cuyo dadi ig aliag ako agtabiang sa mga tao doto pero kung maimo beken i paagi sa pulitika. anang sabat kanaken, “communication will be your best tool. keep talking to people, send emails, write letters and someday you will know that you are not alone in your dreams.” ing pa alimbawa na anang mission sa narra, palawan. ara tana kuno kuwarta para maimpisan pero ag arabot don lamang ang mga donasyon tenged sa kada mi makampang tana, ing kokon na sa anang mga nababagat anang maliag matabo.

    dia maman den siguro ang natatabo kanaten dadi digi sa cuyopress. ara kita laem-laem nga maski gali ag wasag kita ren sa kalibutan mi mabubuat kita pa ra enged para sa ateng banwa. siguro diang pag ambo sa capusan ni mr. salazar impisa pa lamang. warm up pa lamang sa mga bagay nga pwede tang buaten sa maga darason nga timpo.

    sa pira ka dagon nga agrelebas sa pulitika ang palawan, pira kabilog ang gobernador ig congressman nga cuyonon? matama. pero anono andang nabuat para sa cuyo? mas ag tinglo pa ang ibang munisipyo kaisa kanaten. indi ta sanda ra mabasol ay beken da lamang i sanda ang aga padalagan ang gobyerno, mi mga miembro sanda nga iba ig aga agi ra sa borotoan kung anono man ang mga proyektong pwede buaten para sa kaayadan ang mga tao(?). kung sabagay, dading sa ori namanmanan den da ang mga tao sa aten, akaelam den da ag batok. kung makita anda nga ang pulitikong aga pakitaw andang boto medio aliag den agbuat i dynasty, ara anda ren da i bobotoa. ang makuri, ang mi kuwarta pa ra enged andang ing pipili.

    maboring ang pulitika since time immemorial. ang elementary kami pa ngani, pati ang eleksyon sa pupil government tuladato ron nga lagi. indi ko malipatan ang ing kon ang mga campaigners akeng kalaban sa pagka governor i ang CCS pupil government – “indi kamo agboto dian ay dan kung magdaeg anang blow-out kanindo bintek asta labang”. mayad lamang ara ag paret, napirdi sanda pa. pero masakit, di ba? makareregda. mas pa siguro kung tulad sa dadi. mas matas den ang expectation ang mga tao sa mga aga intra sa pulitika – matas anang balor. kung ara kuwarta, indi kaw i sapeten. ang iba na, ing papaagi sa blackmail – bebelen sa obra indong mga asawa kung indi indo i boton si tuladia.

    tutal naimpisan ta ren digi sa cuyopress, ipadayon-dayon ta ren ateng mga ing titingwang pagtarabiangen sa cuyo. dading agbaragat den ateng mga idea, siguro pwede kitang mag sakripisyo i oras nga maite para sa ateng banwa, maski indi kita ag baya sa ateng mga obra ig magseled sa maboring nga kalibutan ang pulitika. isarang halimbawa ang ing bubuat ni tangay sanda ang palmid. pwede tang madugangan amat-amat o mag isip kita i ibang paagi. kung sa ibang banwa nanainabo dan, kanaten puwede ra.

    Like

    Reply
  14. ipes padi

    Saludo ako sa imong ena-ena Bagasay…

    Naintindian ko imong sinti atetenged sa politika ang Cuyo…nga ing kakabegan sa malabeg nga tiempo y ang may economic power… para sa andang sadiling interes…

    …Apupungaw ako nga andan ideally diang mi mga nadagatan den sa kabui… makatabang sa Cuyo… tay medyo makon ka ngani apang gipes ( oppress- tama ang term?) da sa mairintek… ig akeng seleng ing kakabegan anda ang politika for their own interest … dia man conscious or unconscious on their part. pasinsya lamang sa akeng personal opinion ig analysis…

    … bagasay… ang Cuyo pario ang bilog nga Pilipinas na ” brain drain”. Why? tenged ang mga kabatan andan nga mayad anang leba, pa-ino-ino, mi taguiposon, mi ambisyon para sa banwa… ara doto… look at our sad situation and the quality of our leaders now….

    … tay anono ang progriso nga matatabo…kung ang mga mayad nga mga tao indi magpakiglabet sa politika… its a powerful tool for transformation and development… maburing ang politika…animan dapat mi mayad nga mga tao nga maiseg nga maga-bago ang politika..ig ang sitema ang politika… we need new breed of leaders… indi tay pabayan sa mga takawan…[pasinsya opinion lamang].

    Aparet ako nga maburing ang politika tenged sa ateng mga tao ing ing bebetang doto… animan dapat ateng nga kasimanua kaelam ag pili… informed choice… animan dapat my voters eduaction da… mabael akeng pagparet sa ateng mga kasimanua… ang sanda aga laem ig ataginep para enged sa ateng banua… basta tawan mo sanda tamang impormasyon… tawan mo sanda y pipilian nga mayad… pisegen mo anadang mga leba ig appeal to their conscience…. DAN NAKITA KO…DATONG AKO APAT KA DAGON SA CUYO… we made it… except that sadly… we dont have the right people… or people they voted are not prepared enough… are not leaders enough…

    Isara pang buruaten… beken lamang nga bailoan t mga mayd nga tao nga magadumara ang poltika… principled.. competent… kaelam mag inspire and lead people… dapat babailo na mismo nag p;olitika… mabael ang role ang private sector or NGO’s sa bagay nga dan…

    Pasensya..aga akal-akal akeng dugo sa bagy nga dia… tenged mabuay den nga naga aguata ang mga ateng mga kasimanua…HAY SAINURO…PA … KUNG BEKEN ANG ANG MGA KABATAN DADI SINO?… KUNG BEKEN DADI, SAINURO?…. kung ara ren y tirik ang Cuyo… kung sipet den ang mgha corals ig tageretem den sa mga puro… kung ang kapusan beken den aten…. sainoro… we can’t wait that long…

    Like

    Reply
  15. ipes padi

    Dapat beken lamang mayad nga mga tao sa politika…dapat mi pagbago sa sistema ang politika nga mabubuat ang isarang mayad nga lider… sa pagtarabangan ang private sectors… NGO’s ig tanan nga ato nga mayad y leba [people of goodwill]

    Like

    Reply
  16. Penet

    Ipes Padi, ay dan ing papaoli mo ako ron. Pati si Ariks ing apora na ako ron mag-oli. Maliag indo I kon mag-ireg ako reman sa taragsingan? Tay akeng kasoy digi na apapamutay beken pa bastante para ipamatad. Tay dan akeng abutan na situwasyon kung makabalik ako i karawat i tagsing. Dapat matama akong kasoy na pamatad. Dan maman ang ing tatawag na tradisyonal na pamulitika. Kung sino ang matama anang kasoy mamang maga daeg. Kabay ateng diputado sa norte magadaeg kung beken matama anang pamatad na kasoy. Indi ngani kaelam ang limeg i Cuyunon sa distrito i mga Cuyunon. Digrasya lamang akeng pagkaseled i serbisyo publiko ay ag “people power revolution” na appoint akong “oic” sa Sangguiang Panlalawigan i mga onse ka kabulan. Animan aka buelo ako. Pag-abot i ang tagsing aka-libot-libot ako ron sa bilog na Palawan, animan aka daeg ako. Pero nagastosan ako ra i mga 50 ka toneladang tambalang bilang pamatad. Pasalamat ako lamang ay durong ka kunsitidor sa serbisyo publiko si Tay Tanciong sanda si Nay Tinang. Ing papantok anda ako i tambalang sa Algeciras. Ara ako andan kaabot sa paramanoan. Dan akong maliag i kon. Bago tay bolyawan sa taragsingan akeng palanggang si Bagasay, omanen ta anay anang pag-irisipen ang mga botanteng Cuyunon atetenged sa sino dapat ang mga dumara sa Cuyo sa paagi ang ing kokon ni Ipes Padi na edukasyon. Aber Bagasay, pagsamit ngani ag apply oman i internet franchise sa Cuyo. Seryoson mo dia. Kung ikaw aga plano ma retiro sa seled i darwa kadagon, ay dia siguro imong magiging alternative na kolukasyon. Kung mI “internet” sa Cuyo mapapasanag ta sa mga Cuyunon kung sino ang dapat mag dumara ang banwang Cuyo. Maisplikar ta na ang ing tatao’ i ang mga kandidato na kasoy sa gabi bago mag taragsingan ay tegka mga pira ka adlaw lamang. Siguro kababakal da i saka pasong na paray. Pero ateng sakripisyo ay sa seled tatlo ka dagon. Digi maga seled ang “Center for Leadership” ni Ipes Padi na puwede na ra i paagi sa “internet” na “interactive” para kadugang sa “library”. Matud dan kung ikaw kinibel den makori ren ang basa i libro. Animan si Tay Juaning Jutare ren lamang ang sari pasyar na kinibel sa library sa Cuyo. Matud ing kokon i Patukarog. Digi sa ingpayangat ang aga decidir ang mga isyu ig maga gurang sa puesto ay “internet” sanda telebisyon don. Kung sino ang kakabakal ang matamang television ads” mamang aga daeg. Animan magkatinir ang mga Cuyunon i “full awareness” sa “issues of the day” beken i “personalities”. Bagasay, digi ara isyu na bintek sanda labang. Digi ig arampangan kung ikaw anono imong posisyon tenged sa “environment” aborsiyon, diborsiyo ig “employment”. Datong sa kapitolyo kami ang porma kami i “Conscience Bloc” para batukan ang “corruption” sa gobyerno. Napa-alin namen ang WESCOM Commanding General morona ing kasuan namen sa “Committee on Good Government” sa Senado. Ag i-smuggling tana i kamagong sa Malaysia ig ag negosyo i scrap iron sa Kalayaan. Pirmi ing lilintian kanamen ang PEO. Maman mababati indo kanodaya ang maliag i kon i ang PEO ay PUNGKO, ENEM, OLI beken i Provincial Engineering Office. Akeng kaisip alilipay ang mga taga Palawan na kami ing bubulgar namen ang tarakawan sa gobyerno. Pero elat anay a pupuna ko na marimo ang seleng ang mga taga kapitolyo kung aga seled ako nagani. Medyo kaming mga kolono sa andang paneleng. Kono ing gugulo namen ang kapitolyo. Dapat ag tarabid-tabidan kaming mga lider. Kabay kung ara kami i lisang ang tiempong dan a buat kabay ang bagong Kapitolyo. Siguro ang Tubatahha Reef siguro naangken den ang isarang Benson Dakay na taga Cebu. Na pareho ra ang isarang Salazar na maliag i angkenen ateng Capusan kung ara maga lisang. Sa akeng pabetang ang ibang aga gurang sa aten ay indi kakaliek nga lagi atetenged sa Capusan ay ang mga ag relebas na tiempo ay mi ing tarabidan sanda ra i Salazar. Indi ako masorpresa na ang iba dian naging abogado na pa. Sigi ang padayon ang pag-buat i ang mga “cottages” malyag i kon aga delem den ateng pag-asa sa Capusan ay kung atetenged sa “public lands” ang pamosisyon ang ing kikilala ay indi ra matituluan dia ay beken para i “alienable and disposable land”. Kundia ang natatabo sa politikang tradisyonal ara “POLITICAL WILL” makun ngani si Kuday. Ara maga aksiyon i konkreto tenged sa aga seleng para sanda i utang na leba ki Salazar. Labi katatapos-tapos lamang ang eleksiyon. Animan Ipes Padi sanda Arikondal, pasanagan ta anay ang mga Cuyunon atetenged sa matinlong pag paramanuan sa paagi ang CP. Ig kung aka mata sanda ren ig preparado den bago ta pakabolyawan si Bagasay sa talunan na ing tatawag na pulitika. Paonaen tanay si Ipes Padi doto para maimpisan ang “Center for Leadership. Madason ako ra kung tiempo ron. PABAYAN TANAY ANG PULITIKA SA MGA PULITIKO. Digi ako anay maga istambay ig maga paketeng-keteng sa CP. Total lipay ako ra digi na katabid si Banbanen, Pusugon, Pusunon ig tanang mga CPians. Maski pasamoro a teregas da siguro ang mga bagang ateng mga bisita kung alingling ateng mga pakadlaw digi. Matamang Salamat.

    Like

    Reply
  17. Piripiti'

    Amen, Penet! Masugpat ako pa andan, tay saben ag lulua reman akeng Ingles. Matamang salamat sa imong mga tultulanen nga akakapa-sanag sa paino-ino. Importante mandang mabael ang “full awareness” para ang mga tao kabubuat i “informed choices”. Asisita nga ma-develop ang “critical thinking” agud indi lamang ag siri’ paret sa kung anono ang nababati o nababasa, to separate garbage from substance. Ta camo si Ipes padi inoro mauli sa Cuyo?

    Like

    Reply
  18. ipes padi

    Ay dia piripiti… siyempre maoli…abilang lamang y dagon… maraoli kita enged…

    Penet… sayod ako sa imong pasanag… durong kasanag… manda makuri nga ang isarang bagasay ipilak mo sa taragsingan… tapos beken pa preparado ateng mga kasimanua… ma-frustrate pa si bagasay… masasyang anang isg… taginep… leba.. pati kapustuiran hehehehe…

    … pasinsya ren… ako baya apang apura ay ang buay den akeng elat… pero doto ako sa paagi nga preparado… amat-amat naampangan ig pang malabed nga plano…

    … dan kung kamo mag uruli sa Pilipinas …si piripiti amoli next year… pati si tangay medyo… abir makiritan kita digue ageu gurangan ta ang mga long term plans…

    … buaten ta nga ang isara sa mga priority thrust ang Center for leadership ako political education ateng mga casimanua…

    Like

    Reply
  19. ipes padi

    dampara… akeng uring paragraph ara “ako”. Dia kabay adin agalin hehehe. Edited sentence: Buaten ta nga ang isara sa mga priority thrust and Center for Leadership ay political education ateng mga Casimanua…

    Like

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s