Query Sunday #10

Midyo malabeg-labeg ateng post sa adlaw nga dia, animan kung mi burunakan kamo taposa indo anay. Ig sa mga member ang ASMA dyan (ask my wife) – demdemen indo nga family day dadi, kaminsitiran ta ang bonding time. (hae hae hae)

Buwino, datong ag lebas nga domingo, na post ko ang tatlo’ ka pakiman nga:

  1. Anong salita ninyo doon?
  2. Bakit karamihan tagalog at bisaya’?
  3. Di ba doon ang maraming ketong?

Dia ang mga pakiman ang akeng mga bagong tangay kada maelaman anda nga ako taga Palawan.

Marake ig matitinglo ang mga ena-enang nga ateng nabasa’. Isara doto ay ang ki nang Nanette a.k.a. bagasay. Aliag ko lamang i quote oman digi. Makon tana bilang sabat sa akeng mga pakiman sa u’bong:

ang ka kori manda i esplikar kung ayamo ag padaeg daeg kitang mga taga palawan sa mga tao nga agralagted lamang sa ateng banwa. siguro mi sala ra ang mga aga pamuno sa ateng probinsya. kung ang unang timpo ing buat andang lagi nga cuyonon ang official language ang palawan, ara andan siguro kaabot sa tuadia. kanudaya, mag alin sa calamianes tegka balabac, cuyonon ang limeg ang mga tao sa palawan maski mi sadili sanda rang limeg sa agutaya o sa cagayancillo. marasano ta kabay kababalik dan?ag pamalingki ako sa puerto, bakal ako malayo, lumabeng mi kadies. maski sigi akeng cuyonon, aga sabat kanaken ang mga tindera tagalog. aga raet mayad akeng leba. tapos ing duduy-duyan ako ang bararawan nga lamayo kuno, nga anang timpla pareho ang boneless bangus. nadura ren mayad ang identity ang cuyonon. sayud ako nga masabor manda ang tuadatong timpla pero ang matud nga lamayo bagodaya datong ing kalkag lamang i saka adlaw? andan ing tawan anda ren lamang i ibang aran.maman da dan nga ang cuyonon ing buat den nga cuyonin. masyadong matas siguro ateng seleng sa mga taong aga limeg i tagalog animan ang ateng sadiling bisara ing lipi-lipi ta ren.anono kabay sa indong panid ang mabubuat ang mga kabatan dadi para maglimeg oman i cuyonon ang mga tao sa palawan? di ba si katrina halili ngani kuno cuyonon da? akeng bati anang nanay dangan, taga el nido. basipang ara tana pa ra nalilipat ateng limeg ay sa parti norte ang palawan matama pa ang aga kinuyonon.selenga indo sa istambay, mi ipapadara akong mga bagong jokes nga cuyonon nga maga sirbing leksyon kanateng tanan sa ateng pagpabayang matabunan kita ang aga tagalieg.

Ing papabot ni nang nanette kanaten kung pasamoro ta kabay isasalbar ang ateng sadiling limeg nga para kanaken maman ang ateng orig nga identity (tadlenga indo ako kung mali’).

Matod ig masanag pa sa sirak ang adlaw nga amat-amat deng apapatay ang limeg nga Cuyonon sa bilog nga Palawan pariho’ sa natabo’ sa ateng latong Cuyo. Ig kung patay den ateng limeg, patay den da ateng kultura’. Mapongaw bago daya?

Mi saka tangay ako nga sa Batangas ag kolay piro tana sa parti’ visayas ing bata’ ig nag bael tegka’ 10 years old. Datong doto ako pa sa pinas saka opisina kami lamang. Makon tana kanaken: pare turuan mo nga ako ng isang kanta ninyo sa Palawan!

Ing kanta ko ang TOTING kanana. Sigi anang kadlaw samoro ing sasarigan na nga tagalog anang mababati – ay anang pagkalaem ang Palawan tagalog ang ing gagamit nga bisara’.

Kita mo dan conching? – Pasamoro ta ipapabogal sa ibang probinsya’ o sa bilog nga Pilipinas in general nga ang Palawan ay manggaden ig orig pag-abot sa kultura’ kung ara kita sadiling limeg? O kung ang ateng limeg nadudura ren? Pasamoro ta manda mamambo’ ang TOTING, PLONING, TARINGTING, LAYANG PASYAK ig iba pa nga ing kakanta sa bilog nga Palawan paagi sa SINIKA (Sining ng Kultura) kung ang nababating bisara ang ibang tao nga beken i’ taga aten ay tagalog? Di ba ang tanan nga kantang akeng nainambit Cuyonon? Kung tagalog ang limeg sa Palawan, anono andang kultura? Pasamoro ta makokon nga ang bisara sa Palawan ay Cuyonon kung ang kataman ay aga limeg i’ tagalog? maga lua’ kitang botigen bago daya?

[banbanen]

Advertisements

32 thoughts on “Query Sunday #10

  1. ipes padi

    A paret ako nga ang bisara maman ang primirong aragyan ang kultura..tenged ang bisara maman ang aragyan anang pag-irisipen… sentimiento… ig kinaulugan y ang taw. Ara ibang kadadakep and sentimiento… pagirisipen… kinaulugan y ang saka grupo y taw kundi paagi sa anang sadiling bisara.

    Ikarwa, aparet ako nga kung madura ang bisara y ang saka grupo… madudura ra ang kultura… tenged ang mga bagay nga pinaka importante sa kultura ( akeng ing sambit sa ibabaw)- madudura tabid sa pagkadura ang bisara. Ara ibang kadadakep ig ka papakita ang bugos nga leba ang cuyonon kunid paagi sanang sadiling bisara.

    Mi mga obserbasyon ako atentenged sa ateng bisara ig pagkabetang ateng limeg nga cuyonon nga medyo maabeng sa leba ig may tsansa nga makabawi.

    Primero, ababatian ko ateng mga political leaders sa Palawan nga pag nag arampang- anang mga limeg cuyonon para enged. Maski ang cuyonon, adudura sa matamang taw, ateng mga leaders anang ampang sa ateng sadiling bisara para. Ikarwa, ababati ko para ang arampangan ang mga negosyante ang Puerto cuyonon para. Pero siyempre, beken den tanan.

    (Pasinsya kamo run, pabayan ko lamang anay y padalaganen akeng pag-irisepen. Kung indi kamo ag paret libre mag kontra.)

    Dagi maman akeng pag irisipen sa Kultura. Animan aga kon ako mga may tsansang kabawi ang bisarang cuyonon ay tenged dia bisara para ateng mga political and economic ‘elite’. Sa akeng obserbasyon, ang kultura – ang mga pagralambungon, pag urugalien, pag karalieken, kadavez aga umpisa o ing papangunan y ang mga taw mga mi mga matas nga pagkabetang sa banwa, kumunidad o kunon ta sociodad-political, economic, ig the highly educated- (tenged sa cuyonon- durong ka importanti ang edukasyon animan ang katatapos y matatas nga inadalan, o nakabot sa ibang lugar matas anang pag seleng.) Pag makita nag kataman nga mga taw, anang pag karalieken,pag urugalien, paglalambungon, paglilimegen, paggaramiten ateng bisara – ang kataman aga darason. Ang ‘role model’ ang kultura kadavez agalin sa datong mi mga katengdanan. Ig pag akikita pirmi ang mga taw, naulit-ulit and mga kinaugalian, ing papakita nga duro katinglo ateng lemeg ig mayad nga ipadayon pagi sa pag gamit ateng bisara, napapadayon ang Kultura, ang kinaugalian, o aga rabong ang kultura o kung ang nakikita ibang kultura… nababailoan o amat-amat nga madudura. Dia maman ang ‘dynamics’ ang kultura.

    Anono ang maliag i kon y dia:

    Duro katinglo ang ing bubuat ang cuyo press sa bagay nga dia. Kitang mga cpians- labi pa ren ang lulua sa banwang cuyo- sa ibang lugar man ang pinas o sa abroad ing seseleng y matas ang mga kabatan ig gurang-gurang sa cuyo. Maliag y kon kita abebetang den da nga ‘role models” ang kulturang cuyonon. Kung kita pirmi ma limeg y cuyonon, ig maga tingwa sa tanan nga oras nga maglimeg, adalan ig indi lipatan- duro kabael dia nga contribusyon sa pagpadayon ang kultura. Animan sa mga cuyonon nga lua sa cuyo- aruy maski indong mga bata ara ren y kurulay sa Cuyo- obligasyon ta nga ituro ateng limeg sa mga bata.

    Ikarwa, kita dapat amblig sa ateng pag karalieken,pagralambungon, bisara o pag urugalien. Pag ateng pag urugalien, kultura ren ibang taw… dato maman ang usuyon ang katamanlabi pang kung kiat duto sa ateng banwang cuyo.

    Ikatlo, kung kita magbaralik sa cuyo… mag saraot kita y ati..mag kanta o magsaot ang mga kinaugalian nga cuyonon. Pag makita ang mag kabatan nga kita ara naeya, imbis alilipay sa teng ing bubuat- dan usuyon anda ra.

    Ikapat, kita nga sa podir magtabang, suportan ta nag mga aga usbong nga ” cultural initiatives” sa cuyo. Pario ang tipano band ni jobal, ang string band nga pwede ituro ni arnel nga pulis nga taga pawa ( asawa ni jonabel nga taga los angeles).

    Dia ‘long term investment’. Kung mabubuat ta nga sa cuyo, durog kabui ateng kultura ig kinaugalian- ig ipapadayon ta ig ang mga kabatan ig ang magadarason pa kananda- kananda mga usbong ang mga lideres nga pira ka adlaw mga panguna sa palawan, ‘role model’, mag impluwensya ig magpakita nga ang Palawan banwa ang mga cuyonon.

    Pinakauri, importante nga ayusin ang pagkabetang ang edukasyon ang Cuyo. Ateng mga lideres, magalin sa mga kabatan- kung maruya ang pagkabetang ang edukasyon, samuro kita ka papakulay y mga ‘good leaders’ mga maimong lideres ang palawan pira ka adlaw. Pwede kita kabay kabuat i paagi mga ma ‘ encourage ‘ dia? Importante ang ‘exposures’, trainings para sa ateng mga kabatan. Ano kabay nga mga paagi nga pwedi ta y buaten para matinglo ang leadership foundations ang mga kabatang cuyonon?

    Challenge: Kitang sa posisyon dun para magtarabang sa Cuyo, ano ateng mabubuat? Mi mabalik kabay sa Cuyo para mag Mayor, mag konsihal, magpadalagan y mga schools nga training ground para sa mga future leaders ang Cuyo ig Palawan. Mi maiseg kabay nga maga buat ang sakripisyong dia?

    Like

    Reply
  2. ipes padi

    Ing isip ko nga saben abuburido kita sa sitwasyon ang kulturang cuyonon sa Palawan- akeng seleng mag impisa kita sa maitey ig sa ateng likod balay ” start in our own backyard”. Kung mi mabaut katang mabael sa Cuyo sa parti ang kultura- dan marabong pira kaadlaw ig maga impluensiya ang bilog nga Palawan.

    Like

    Reply
  3. banbanen

    Father Dick hats off ako sa imong ing bulyawan nga bisara sa post nga dia. Nagasarig kami say bulalo ig kutapdi nga basipang ang madason nga mayor kung beken man dadi ay nakabati o miembro’ ang CP tenged nabati na ren ateng mga maliag matabo sa ateng banua.

    Pag abot sa bisarang Cuyonon, midio makuri ituro sa mga bata nga aray kulay sa Cuyo. Labi pa ang ag barael sa Canada or States nakon ko dia tenged nga nalilito ang bata maintras nagabael tana. Basipang maintindian da ang tanan dia. Isara pa ing babawal ang gobirno dan digi. Tenged ang bata ay “Canadian Citizen” kaministiran ng magbael ig magkaisip i Canadian way. Dan maman ameng mabael nga problema dadi say kutaps, bulals, ig kamias ig siguro tula’dato ra ang sa ibang lugar. (patawada indo kami sa bagay nga dia) Magabael, maga obra ig maga istar sanda digi. Tenged nga indi anda ra magamit ang Cuyonon digi, malilipatan anda dan.

    Tadlenga indo ako kung mali akeng ena-ena.

    Like

    Reply
  4. banbanen

    Parutos ara koy kononan nga indi amen ituro ang Cuyonon sa ameng mga bata. SI nang MIya lazaro a.k.a. kamias maman anang ing sasalapo sa dadi. Nalilito si Ynah (anang buto) kung anono anang kokonon. Piro si nang Miya naga patikaseg ng kampangen anang bata y Cuyonon labi kung asisilag tana (hae hae hae) Peace nang Miya!

    Si Danya nga liwat ni Kutaps dan ag kanta ang toting dyan sa SHOWS page, piro dadi midyo nalilipatan na ren da.

    Dan maman anang ponto akeng maliag i kon.

    Like

    Reply
  5. tangay

    Ipes padi, excellent input! ang sabat sa tanan nga imong pakiman…saka bilog lamang…si BAGASAY. pagkatapos na mayor sa cuyo, diretso sa capitol bago mag-abot sa batasang pambansa balik den ang cuyunon sa ateng banwa. labi pa kung mag tinir tana ren malacanang…sigurado balik enged ang limeg nga cuyunon sa palawan!

    banz, mi rason imong ena-ena…padayon-dayon mo lamang imong matinlong kinaisipan ig pag ma’al sa ‘teng puro ig kultura!

    pamatian ta anay ang ibang cpians.

    Like

    Reply
  6. tangay

    Parutos: Pagkatapos ang term y Bagasay as mayor ang cuyo…madali ren magdarason ang ateng mga ka membro ang cpians…para pulos cpians ang mag a dumara ang cuyo ig palawan sa next generation.

    akeng seleng matama kitang cpians nga puwede mag sakrificio para sa ikaka ayad ang banua.

    pakimanan ta si Penet dan expert sa tula’dan nga bagay. ang tama ang mga cuyunon nga bright nga pareho kanana ig saben lamang mag retire da sa palawan…di ba bancalanen? imamatad? palaminco? ig tanan nga cpians?

    Like

    Reply
  7. ipes padi

    dato manda banbanen ig tangay… makuri sa mga bata… indi indo anay y turuan nga lagi labi pa kung mgapangasilag hehehe ay saben magkulay na hindi maliagan ang bata ateng limeg. Cguro pagkatapos nga naadalan anda ren andang basic language- or akabot sanda ren nga na ako anda anang basic identity as citizen i anang imbaelang country. Doto, nga tiempo ipakilala nga anang mga gurang-gurang agalin sa tuladiang lugar ig kultura- ig ipasanag nga dia nga parti ra anang personal history ig inalinan. Tapos pabakasyonun sa cuyo…sa mga fiesta ig holy week para mas ma appreciate anda ang manggad andang inalinan..

    Like

    Reply
  8. ipes padi

    tapos tawan y tiempo nga mabuay -buay nga bakasyon… para makadal y husto ateng limeg… o itabid pirmi ang mga bata sa mga cuyonon nga gathering pira ka adlaw para magka interes sanda nga adalan ang limeg nga cuyonon.

    Like

    Reply
  9. kutapdi

    saludo ako kanimo ipes padi….. nasisintian ko nga talagang aga alin sa imong tagipuson imong mga ing bulyawang tultulanen. basipang mag sirbing inspirasyon sa ateng mga kabatan ang ploning nga talagang makokon tang pinursigiran y tayangaw. dadi pa lamang very proud ako ron sa ateng bogtitinai nga dan. kung pasamauro na nakumbinsi si juday para maging si ploning ig maglimeg y cuyunon siguro si tayangaw lamang ang kasasabat y dan. about 40% sa entirong movie cuyunon anang limeg y juday considering na sa timpong dia maski saka maragirek ara tana aesgedang cuyunon.
    elaten ta ren lamang kung anuno ang luluan ang ploning ig ang magiging reaksyon ateng mga kabatan. elam kung marake kanaten digi sa CP ang aga pangamuyo para sa success y ang ploning nga maman ang maga pakilala beken lamang sa pilipinas kundi pati sa bilog nga kalibutan kung marasano katinlo ateng ing mamal nga cuyo ig ateng doro’ ka manggad nga kultura.

    Like

    Reply
  10. ipes padi

    salamat kutaps! makon ako ngani… dapat indi masayang ang ploning… dapat i take advatage dia ang municipio… durong katinlong ” launching pad” para sa promotions ang Cuyo. Ing dayaw kung ngani y husto si Tayangaw sa anang durong katinglong obra..

    Like

    Reply
  11. Penet

    Mi istorya ako tenged sa limeg na Cuyunon. Mi isara ka Cuyunon na ag pakon sa Manila para mag-adal. Pagkagradwet na ag bakasyon sa Cuyo. Indi ren ag limeg Cuyonon. Puro Tagalog den lamang. Dadi indara tana anang Nanay para magpakinas. Akakita i tarawis dayong pakiman ki Nanay na.

    Bata: Nanay ano ba ito?

    Ara limeg-limeg si Nanay na.

    Dayon i teleken i ang bata ang tarawis. Ugyaw tana.

    Bata: Ay! tarawis gali.

    Bagasay, pakagati’ tarawis ang mga Cuyunon sa palengke ang Puerto na indi ren ag Curuyonon.

    Dan lamang anay akeng kakokon tenged sa matinlong isyu na ing sambit ni BANBANEN. BAGASAY, IPES PADI, TANGAY ig IBA PA pag mantinir kamo anay mga pira ka adlaw ig makabalik ako lamang para isayud ko kanindo akeng makokon sa importante sanda atitiempong isyu nga dia. Calooyan kamo’ Diyos na tanan.

    Like

    Reply
  12. Piripiti'

    Ipes padi, I could not agree more sa imong post. Kainang ing isip isip ko akeng isusugpat, malabeg pa. Tay dading ig surulat den ag taged den. Mas madasig ang dalagan akeng isip kesa sa tumbok-tumbok akeng kaimamot kung Cuyunon den ngani ang arampangen. Kitang tanan responsable sa preservation y ateng limeg ig kultura. Mayad manda kung ateng mga lider aga suporta sa mga cultural initiatives, pero ultimately, kita ra engued ang dapat mag pursiguir. Dia ateng pag guegma sa ateng limeg ig cultura agalin sa tagipuson, it can not be legislated or mandated. Kitang tanan mi puedeng y contribute para ma-reverse ta ang trend towards the extinction of Cuyunon. Mi kanya-kanya kitang katatabang sa iba-ibang capacidad. Paryo dia ki Banbanen, what he had done with this site has a tremendous impact in the perpetuation of our dialect. We all owe him a debt of gratitude as Cuyunons.
    Indi ta y basulon ang mga aglalagted sa Palawan kung ayamo amat-amat deng adudura ang limeg nga Cuyunon. These people also have something to contribute to the community. Let’s not diminish their contributions. Instead, let’s focus sa kung ano ateng mabubuat para sa ateng masigka-Cuyunon. Sa akeng panid, ang mga gurang-gurang nga aga emphasize y limeg Tagalog sa andang mga bata, they only want what will give their children better opportunities. As parents, we only want what is best for our children. Maski digue, immigrants tend to teach their children English to assimilate tengued para kananda dan ang maga betang sa andang mga bata sa bentaha. Kung tatawan ta ang tanang kabatan y opportunities ig edukasyon nga husto, this may alleviate some of the problem. I don’t have all the answers, but I’m up to your challenge, Ipes padi. Let’s leave politics to the politicians, I’d like to talk to you about education. Banbanen has my email address. Pasensya lamang sa Ingles.

    Like

    Reply
  13. Piripiti'

    Banbanen kung maturo kaw y ibang limeg sa imong bata, the best time is kung maite pa. Elam kanindo dian sa Canada, pero ameng bata digue nga pito ka dagon ing tuturuan y Tagalog, Cuyunon mi Espaniol. Indi mo lamang y sarampuraen agud indi ma-confuse. Kasang adlaw makun akeng batang mi ing tuturo, “Mama, da me”. Kunako, “Malyag mo i kun marake?” Anang sabat, “No, I’m talking to you in Spanish.” Porbida, pakabetang sa kalibutan, ako mamang confused.

    Like

    Reply
  14. banbanen

    Piripiti’ ako ara pa’ liwat! hae hae hae. Piro paraet ka mi’g sa indi anang asawa ni kutapdi nga beken i’ Cuyonon, matandes pa kanaken. Isarang palimbawa nga maski mabael den basta tedek mi chance pa. Salamat sa pagpademdem.

    Like

    Reply
  15. Bunsawik

    Mayad nga adlaw sa Tanan!!Na inspire ako mayad sa tanan tanan nga indong mga ena ena dige sa “Query Sunday”….Puros matitinlo. Mi kanya kanyang ponto ra manda..
    Ok enged manda nga ipromote ta ateng lingguaheng Cuyonon ay parte i ang kultura ang Cuyo.. But lets go beyond the dialect….”Ang matud nga taguiposon i ang Cuyonon”.We can speak the dialect but lack the sensitivity of the true heart of a Cuyonon..Kabay katatabang kita ra para sa pag unlad ateng banua ig sa ateng mga kasimanua na kailangan i tabang??
    Kung ang Cuyo talagang sa taguiposon i ang bawat isara ang anang mga bisara ig binuatan madason..”The mouth speaks what the Heart is full of”…..

    Like

    Reply
  16. ipes padi

    piripiti, bunsawik mi punto kamo… saben dan muro maimo kitang
    ” exclusivist”- hehehe marapit dan sa ‘racist’. Aelaman ko nga beken da.. cguro apupukaw lamang ateng ‘passion’ para sa cuyo ig ateng kultura.

    Animan ang importanti mag buat kita y paagi sa cuyo. Mga ang mismong mga Cuyonon selengen anda ateng inalinan ig kultura ‘as good and as equal’ sa ibang mga kultura. Imporatnti dado. Dia maman ateng contbusyon sa kalibotan.. ang kalibotan makukurang sa anang katinglo… kung madura ang saka manggaden nga kultura- ang kulturang cuyonun. Ang iba maga darasun dun lamang.

    Tama kaw bunsawik… ang matud nga pagmal sa Cuyo ay ang magbuat y paagi para sa anang pag kulay (development). Ig ang development nga dia dapat masamitan ang tanan nga Cuyonon sa ateng banwa id beken lamang sa pipira kabilog..

    Animan nagni padayon akeng challenge: ano kabay ateng mabubuat para sa Cuyo.. kung kita indi ren kabalik doto… anopa ateng paagi… kung kaita kababalik..sa anong paagikita katatabang. Matud ang kun ni piripiti… dia ateng obrang tanan.

    Like

    Reply
  17. ipes padi

    Duro akeng kambeng sa ing buat nga dia ni Banz, orogun mo ang mga Cuyonon sa ading parti ang kalibotan aga arampang? Mabael nga milagro! Salamat sa organizers and CP-bans, Bulalo, kutapz ig ang tanan nga involved digue.

    Like

    Reply
  18. Piripiti'

    Ipes padi, ako ara i a-advocate i racism or exclusivism or any kind of ism. Maman akeng ing kukun, we can not diminish the contributions of other people in Palawan who don’t happen to be Cuyunons. We are all the more richer with diversity. Asisita ta lamang i tabangan ateng masigka-Cuyunon, mag dara kita i progress sa Cuyo while preserving our culture and in the process help everyone else along the way. Beken i accomplishment dan kung maite lamang ang natatabangan, although every little bit helps.

    Like

    Reply
  19. ipes padi

    korek piripiti… maman akeng kon nga tama indong punto ni bunsawik… para ma avoid ta nag mga pitfalls. Salamat sa ateng ampang… mapabegsa ako anay….

    Like

    Reply
  20. Kegteng

    Banz dorong katinlo imong query nga dya. Alipay ako mayad basa ang tultulanen ateng mga manong, manang asta ni Ipes Padz. (Medyo ako ren da ag simba kayna ay ang labeg anang bisara.. peace Father Dick!) Matud imong kun Father, we should start in our own backyard.Dan manda ing isip ko i mayad kung pasamoro ko matuturwan i Cuyonon ameng bastek la’bi pa nga kami akeng kabanot par’u nga Cuyonon. Kanudaya manda kunako dan bata pa dapat turwan den tay nakita ko sa ibang mga bata Pinoy nga digi ag barael, ang maite sanda pa, kaelam sanda pa ag Tagalog pero once na ag tungtong sanda ren i iskwilan, lipat anda ren ang Tagalog. Indi mo sanda mabasol or andang gurang-gurang tenged nga English ang official language digi. Ta, datu ra akeng pakiman, pasamoro kabay? Naisip ko na indi ko tana pwede i regesen, kaministiran kong mag-elat nga tana mi isip den ig tedek sa anang tagipuson nga mag-adal i Cuyonon. Ara moro kwenta nga tuturoan ko tana kung beken tana intresado, saben ing uban ako lamang. Siguro akeng dapat buaten, I should arouse his interest and curiosity about Cuyo thru stories, songs, pictures ig sa tiempong datu siguradong mi DVD ren ang PLONING, ipaseleng ko ren lamang kanana nga pirmi. Sayud ako ra sa ing kon ni Ipes Padz nga pabakasyunon sa Cuyo. Basipang katimes kami ra nga pirmi para sa anang pamasahe maoli. Beken ko tana ren kaministiran i turwan kung tana mismo ang mai-expose sa ateng kultura ig limeg. Ang makori lamang saben pag-oli na sa’ten todo rang English anang makakampang, ara ren, pagbalik na digi maman para enged. Hehehe!
    And in this age of computers, dorong kabael nga tabang ang cuyopress para magkatinir i interes ateng mga bastek. Mi nabasa ako nga post ang bata ni Manok, makon tana ra ki mama na ayamo kuno sanda ara i turoi i Cuyonon? Nang Manok I’m sure dadi sanda ren da lamang ag ka interes ay muro mi cuyopress den, indi anda mabasa ateng arampangan. Hehehe! Animan HATS OFF ako kanimo Nabz, Nong Kutapz and Bulalz ig sa tanang Cuyonon nga ara nanaeya ag participar ig mag-share andang ena-ena digi sa Cuyo Press.

    Like

    Reply
  21. palaminco

    Duro akeng kalipay nga na-abrian duman ang arampangen nga dia.

    Bago ko impisan akeng maliag-ikon, aliag ko lamang i den kung ayamo ang Cuyonon, Agutaynen, ig iba pang cultural minorities sa mainland maman ang mi rightful claim sa Palawan. Racism is out of the question here. Ang mga grupong dia maman den ang makukun nga “colonizers” ang Paragua tenged nga sanda maman ang unang settlers duto bago pa ag-arabot ang mga Bisaya, Ilocano, Bicolano ig Tagalog. The Batacs, Tagbanuas, Tau’t Bato and Palawans are the real residents of mainland Palawan, them being already there since prehistoric times. Hence, as we all know, the ethos or identity of Palawan is Cuyonon, Agutaynen and other cultural minorities of Palawan. If Cebu is for Sugbuhanon; Panay is for Hiligaynon; then Palawan is for Cuyonon, Agutaynen, Batac, among others.

    If we really want to instill Cuyonon (and Agutaynen) cultures in the mainstream of Palawan, gradual assimilation as suggested by Ipes Padi would not be enough. There is a need to adopt some drastic measures, e.g., promulgating a provincial legislation declaring Cuyonon as the Provincial Language. That’s why we really cannot do away with politics. It’s not enough that our political and economic elites speak Cuyonon. A good political will would play a vital role in this endeavor. Kung ang ateng mga lider manda mga Cuyonon, pareho ang ingkun i Ipes Padi sa ubong, dia ren ang paagi para pruiban anda andang pagka-Cuyonon. Bala ren ang ibang sector magriklamo. Makun ngani, “Dan maga-pasaw da.”

    The target of gradual assimilation on the other hand is the smallest unit of society – the Family. Dan sa pamilya enged maga-impisa ang tanan. Dia susuportan lamang anang suhestion i Ipes Padi nga maging role model ang mi mga katengdanan ig ang mga mi matas nga idukasyon. Although education is vital in molding a person’s character, it is only as good as the acceptance and perception of the person(s) being educated. Kung sa pamilya pa lamang mi matandes deng pundasyon ang isarang bata parti sa pag-gegma anang kultura, pag-abot na sa iskuilan ang pundasyon nga dan bebetangan den lamang i arigi asta mga dingding. Animan, kung ang mga bata i Cuyonon sa Puerto ing turuan nga lagi Cuyonon andang mga gurang-gurang, I’m pretty sure that Cuyonon would have been the dominant language of mainland Palawan.

    Like

    Reply
  22. Piripiti'

    Dia manda ang katinlo ra ang mi arampangen nga tulad y dia, agud nababati ang boses ateng masigka-Cuyunon. Alilipay ako’ basa indong mga post. Matamang salamat sa indong tultulanen, ateng iba-ibang points of view asta ateng diversity is also our strength.

    Like

    Reply
  23. ipes padi

    matud enged palaminco…makon ako manda ara kang lagi y sabat kaina ay nag labeg pa imong paino-ino.. hehehe araramatak imong ingles doy! but i agree with you on many points.

    Ing rerespeto ko ang ena-ena y ang kada mi isara mi isara. Pero doto ako para enged sa paagi nga agatarangay ang mga taw nga aga iristar sa Palawan, andin sanda man agalin nga lugar.

    Mayad nga barita Palz- akeng seleng ing kikilala ra ang bilog nga Palawan ig ang ateng mga lideres nga ang cultural identity ang Palawan ay dominantly Cuyunon. Pario dan, for two years- ang criteria ang BARAGATAN sa Puerto ay Cuyono culture dun.. anang tema… movements… kanaugalian nga ing papalua.. rhytmn and music Cuyonon dun. Animan ang Taytay nga Hall of Famer sa Street Dancing ang BARAGATAN ara ren intra tenged andang street dance ay mas akabasi doto sa Antique.

    Aga pakita lamang nga maski ang Palawan, sarampura ang taw… median nga cultural acknowelgement concious or unconsious nga Palawan culture is dominantly cuyonun. That is a good news…

    Tama ra imong kon nga dapat prueban ateng mga lideres nga sanda mga Cuyonon- mi mga prueba ra maski maitey. Pero dapat mas conscious ig purposive ang effort nga ipakilala nga ang kultura ang Palawan- dominantly Cuyonon.

    Piro, mi mapungaw dang development, tenged makon kita kitang tanan kita mi “role” pero mabael da ang obligasyon ateng mga ‘ cultural leaders'( politics, economic, academe). Mapungaw isipen nga sa parti ang political leadership- amat-amat nga adudura ang mga leaders nga mismong agalin sa kanaten sa Cuyo. If leadership later on would go to hands of non-palaweno by culture and non-cuyunon- kakerelba. Madudura ren da enged ang saka arigi sa parti ang cultural formation.

    Animan makon ako, importanti ang education- specifically education in leadership. Pasinsya kamo, duro bael akeng pagseleng ki aning Badong Socrates. Ing sasagyap ko anang kalibre sa leadership and politics, anang ugaling pagka ‘visionary’ – nga medyo ara ko pa atitirapan sa current leadership o sa mga agadarason… sainuro kabay mabot oman ang adlaw nga dato…

    Animan dapat aga preparar and banuang Cuyo y mga new, creative, principled leaders, nga sensitivo ig aga taw valor sa kultura nga pira ka adlaw magdumara nag probinsia ang Palawan.

    Masipa mi makabati dian… ig kung sanang seleng mi kakataw tanang kundato sa banwang cuyo… adalan na.. elamen na… i-train na anang sadili nga maimong lider nga beken lamang ikaka denged ang Cuyo, kundi mismo ang bilog nga Palawan. Basipa mi mga kabatan nga magtindeg… ig mag ugyaw… kaya amuen dan…preparado kami… o prepararan namen ang paraboton!

    Like

    Reply
  24. palaminko

    Ipes padi @24. Hahaha, dispensa kung midio aga-sampura ako i Inglis sa akeng tultulanen. Mas mataged muro ig mas madali i sulat magkaisan sa Inglis ang mga tultulanen.

    100% ako nga agree sa imong puntos nga dapat agatarangay ang mga taw nga aga iristar sa Palawan, andin sanda man agalin nga lugar. Pero makun ngani, “When you’re in Rome, do what the Romans do.” Ang atatabo muro sa Palawan, baliskad. Ang mga taga-aten, maman ang aga padara-dara sa bagong sampet, to the extent nga aduduran kita ren ateng sadiling identity.

    Aliag ko lamang uliten ang isarang alimbawa nga kung ikaw magpakon sa Panay, ingri-respeto mo mayad andang kultura tenged nga akikita mo ang pagmal ang mga taga-duto sa andang banwa ig sa andang kultura. Kanaten sa Palawan, pasamauro ririspiton ang isarang dayo ateng pagka-Cuyonon kung kita mismo ara i lilimeg i Cuyonon? Ang labing maraway ing kakaeya ta pa?

    Buaten ko ra akeng sadili nga alimbawa. Ako ing bata, ig ag kulay sa Cuyo, animan kung magtagalog ako ngani maski iwanen ko patinlo akeng limeg i Tagalog, alalaketan enged i puntong Cuyonon. Piro mi marag-irek nga eya ara ako ungod asisinti tenged nga kung mi magkadlaw kanaken tenged duto sakabilog lamang ang maliag-ikon i dan – ang tao nga agakadlaw beken i expose sa iba-ibang kultura digi sa Pilipinas ig sa kalibutan. In short durong ka-limitado anang kinaelaman ig pinanidan. Kanugon pa akeng asisintian sa taong dato.

    Like

    Reply
  25. banbanen

    In fairness da sa mga Bisaya’ nga akeng mga tangay nga mabuay den sa Cuyo o sa Cuyo ren aga pangistaran, sanda aga limeg da i’ Cuyonon ig aga ireg da sa mga cultural shows kung aga partisipar andang school. Exposed sanda ra sa ateng kultura’ ilam lamang sa ibang parti’ ang Palawan. Dan lamang in terms of fishing midio ibang arampangen.

    Like

    Reply
  26. palaminko

    Nabs, sa Cuyo ara problema ateng mga tangay nga bisaya duto. Sanda aga-adoptar ateng kultura tenged maski pasamauro intact kita duto asta mas aga-dominar kita pa ra enged tenged nga mas matama pa ra enged ang mga Cuyonon. Sa ibang parti ang Palawan, makukun ta nga ang aga-dumara duto, ang mga beken i Cuyonon, tenged nga ang mga Cuyonon maman ang agpabegsa.

    Like

    Reply
  27. bagasay

    siguro aelaman indo ra nga akeng tatay beken da i cuyonon ay asta dadi after 55 years in cuyo kinaray-a man giapon. isara tana ra sa matamang aka contribute sa cuyo pareho ang tricycle, ang stationary gilingan, ang pagpasada ang jeep, aga dara tana ice blocks kanudaya imported from antique para makasamit ang taga cuyo i ang ing kokon nga halo-halo, etc. katengan lamang akeng pagka cuyonon, pareho kami ni piripiti – cuyonon/antiqueno, pero tenged nga sa cuyo ako ag kolay, akeng leba dorong ka cuyonon. akalilimeg ako kinaray-a pero madangmit adadanleg sa cuyonon.

    matud ang kon ni palaminco nga “when in rome, do as the romans do”. sa cebu, ang mga aga pakon doto ang aga adal i cebuano. tuladato ra sa iloilo maski ngani sa norte kung magpakon kaw sa ilocos maga adal ka ra ilocano. indi ko ron i palabegen, pero medyo naori ren moro ateng concern. sa dadi i focus ta ren lamang sa ateng mga bagong tumurobo, sa ateng mga bata. turuan ta sanda nga ikadengeg andang pagka cuyonon maski sa pasamarasanong paagi. kung maimo daraen indo sandang maoli sa cuyo para maalen anda ra ateng poro nga tulad kanaten. ing impisan ko ron sa akeng bata since she was 4 yrs. old. ing sasalan ko doto tapos ing babalikan lamang animan dadi maman anang pirming ing titingwa kada dagon – kung inoro tana maoli sa cuyo.

    Like

    Reply
  28. bagasay

    ipes padi, sige pa, pabaskega pa anang leba ang mga taga cp. basipang sa pira ka adlaw mi magbangon don da manda.

    isara sa akeng nakikitang weakness ang cuyonon, ara aliag ag balik sa cuyo kung kadangat sanda ren ngani i matinlong kabui sa ibang banwa. makon nga lagi – ang ka ite ang cuyo, ara room for further developments. basipa mandang paagi sa cp, mi mapukaw nga mga leba sa mga kilid-kilid – saben pati ako kabongkaras da – hae! hae! hae!

    Like

    Reply
  29. tangay

    bagasay, sayud ako sa imong ing babarita nga dan tenged akeng mga buto aka samit lamang y uli sa cuyo wi aliag den ag balik dagon-dagon! ang problema puera sa pamasahe ang kakori ang biahe ig mataged lamang ang bakasyon nga allowed kanamen nga aga obra dige sa U.S. malabeg den ang tatlo ka domingo nga tugutan kaw imong amomogtong. tay dia nga apat ka adlaw ang kaministiran sa biyahe pa lamang kung via manila. pasamaurokitaja ka enjoy malabeg-labeg nga bakasyon? ara pa y init imong boli balik ka roman biahe.

    animan, kung retire den ang mga tao nga pareho kataman nga cuyunon ig sa mayor ang cuyo dadi, siyempre masusuram ka ra ang tag ramig dige. ig maga angot imong leba ag retire sa ateng banua.

    matuod nga ing tatamadan ag uli sa cuyo ang ibang matinlo ron andang betang sa ibang lugar pero pasamauro kung ang mga cuyunon mismo ang aga pangaraba nga manugon ka ra pagbalik da sa cuyo para mag asenso ang cuyo? inde baya ag lemek imong tagipuson? pag bungkaras da…kung inde kaw sino pa?

    Like

    Reply
  30. ipes padi

    hahahaha duro kita ren y rapit sa ateng maliag y con hehehe mabungakaras den si bagaysay hehehe.

    Bagasay tawi ako imong YM address. Maampang kita doto. kami ag arampang doto si arikz, matz, nabz, kuday.. dato digue ren sa pinas. Ang kambeng!

    Ateng kaministeran and datong makaelam ag sakripisyo.. sakripisyo ra atalaga ang mabalik sa ateng banwa para mag sirbi… pero ara kababayad sa kambengan ateng leba nga maski kita ara ren sa ibabaw ang kalibotan… alaman ta nga kita ag tingwa ateng bugos nga sadili nga maka sirbi sa ateng banwa, nga aka taw kita ateng parti nga maimong mayad ateng banwa. Demdemen ta nga ateng kayadang bubuaten beken lamang para kanateng bui dadi o sa mga taw nga bui dadi… ateng bubuaten para sa kayadan ang tanan nga cuyono… ateng kapo-apoan… ig ara pa ing pupuslot …

    Sa ateng mga kasimanua nga mayad den da anang pagkabetang… dan baya maski indi ag obra mabibui ra…mas maaples nga magpa-cuyo o magbalik sa cuyo… kung ako beken padi ako abalik enged nga magtabang… tay maski ako padi mabalik ako ra enged- ig sa mataged nga tiempo nga doto ako- bubuaten ko ang tanan nga akeng masasarangan para makabuat y kayadan sa cuyo- matarabidan kita. Ako masuporta enged… belangen indo ako.

    Kitang mga Cuyono duro kabael ateng pagmal sa teng pamilya.. dan ang rason animan ang matama akanaten sa lua ang banua ig ang pinas para mas matawan ta y mas mayad nga pangabui ateng pamilya ig mga bata.

    Tay kabay kung mayad-ayad den da ateng pamilya, ateng kinabebetangran.. may dian pang orobraen nga mas mabael.. kita nga aga demdem ig naga andem sa ateng banua- kaministiran kita ang mas mabael nga pamilya ang Cuyo.Dato sakripisyo talaga ang kaministeran…

    Kung sa pag irisipen ateng pagtoo- panawagan Ateng Ginoo nga dasunon tana sa pagtaw anang bugos nga sadili para sa kayadan anang banwa, y ang tanan nga mga taw . It meant a cross for Jesus. Pero ara natapos sa krus… nabui tanang oman and his sacrifice was a turning point in the history of humanity.

    Kung sa arampangen ang pagpakatao-ing tatawag kita nga maimong “bayani, hero”. [Kita ba may bisara nga hero o bayani sa cuyonon]. Preparado nga magtaw anang sadili para sa banua. Demdema indo anang dialogue ni Spiderman-‘Sometimes we have to sacrifice even the things that we treasure most, even our dreams- because our gifts are given to us not only for ourselves but for humanity.’ Dato English den pero rephrase den anang ing kon ni Spiderman.Hehehehe

    Ateng pagkulay bilang taw ara natatapos sa ateng pagpangabedlay para sa ateng mga ing mamal sa kabui-parti ateng pagparanawen sa ateng pagpakatao- ang ing ko-kon nga stage of trancendence- being a power for good for others and humanity.

    Mayad nga adlaw! Salamat pals sa imong ena-ena, bagasay,piripiti, tangay, bans, kegteng!

    Like

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s