Adin den ang mga Isda sa Cuyo?

Obra ni Bancalanen:

Datong ako high school pa sa PCAT dati PSAT pa, mi ameng tangay kami nga si Eugene tana beken y cuyonon tana taga Ilocos pero nag-adal tana sa Cuyo. Classmate amen y ni Marivic auntie ni bananen ig nagpatikaseg tana mag-adal ag lemeg y cuyonon.

Datong bakasyon den mga dagon nga 1975 o 1976, ag uruyonan kaming mag parangawil. Doto kami sa lua ang buya aga palutao lutao katabid amen si Punso Bacosa ig si David Caab.

Matama ren ameng dawi nga karatkat lamang diang si Eugene ing dadagat-dagat den y mayad, macon tana “curi-curi ang bui” Makuri kono ang pangabui. Sigueng suka pamatian ko ag baraliskad den anang tina’e, pero dia akeng mga tangay medio ara enged y labet basta sanda sigue lamang ang padawi y ang bisugo. Durong ka samet ang tempong dato. Maski indi kao ka’elam ag pangawil mi madadawi ka’enged.

Pag uli amen ang serem duro ameng dawi ing tenga sa apat duro ameng kalipay pero makuon si Eugene, indi ako ren ag tabid y oman kanindo. Pero ara pa ngani nana’ubos anang dina’eng nga bisugo makuon tana maski makuri ang bui maliag tana oman ag pangawil. Muro na baya diang pangawil nga dia aga pang-addict ma’ambeng sa tanan nga opisyo.

Aka ‘uli ako ren tatlo ka beses pirmi ako aga pa laud magpangawil katabid kung pirmi si ables Totit Gacayan pero malaud den nga permi ameng ing papakunan ig samit samitan da sa lua ang buya pero duro ren kalaka ang isda matama ang butiti. Ang ka pungaw den isipen nga beken lamang ang ateng lingguahe ang adudura, pati ren da ang Manggad y ang Cuyo pareho ang mga isda.

Akeng pakiman, Adin den ang mga Isda sa Cuyo? Ayamo kabay natatabo dia sa’aten? Kabay kurang kita lamang sa kina’elaman kung pasamuro ta ambligan? O dara ren da lamang ang tempo?

Dia mga tangay puwede pang magrake y oman ang isda sa ‘aten kung maturu’an lamang y tama ang ateng mga kasimanua. Basipang ang akeng pag sinti ka’abot da sa mi katengdanan ig mabuatan da y rimidio bago pa ma’uri ang tanan.

Kung anono man ang indong ena ena, indi kamo ma’eya ag partisipar. Arampangan ta lamang ig basipang maman ang maging dalan para mag rake y oman ang mga Isda sa Cuyo.

Advertisements

10 thoughts on “Adin den ang mga Isda sa Cuyo?

  1. banbanen

    Nong ted dan kami si tay MEO BACOSA kanudaya pirmi dian sa mi buya, ang dalagang bukid maman ang ing kukuon mapupustara pa sa mga daragang cuyonon. Malinang linang ig duro tatambek.

    Si Tay MEO dan anang uncle ni Tirik. Kabalik ako dan, kami aga pangawil maski mi sera pa, a pang addict ngani. Lamang dadi talagang mapungaw den.

    Sa imong pakiman, siguro.. Proper education ang kaministiran, ig beken ningas kugon lamang.

    Like

    Reply
  2. kutapdi

    bancalanen….uncle ted, ang mga isda talagang mga paralagiao kung pirming mi aga parang-lamnek, lagtang o cyanide. tama si banbanen proper education sa atueng mga mandaragat. pero para kanaken, elam den atueng manig pangisda ang marimong epekto sa andang mga ing papambuat nga dan. animan, ang bagay dian, garutien kung sino man ang madadakep. ang karakeang aga buat y dan beken da mismo atenanen animan, ara sanda labet sa magiging epekto sa atueng puro. basipang mag burunyug-bunyog kita para ka paabot dia sa mi katengdanan. sa atueng kararaken digui pag indi sanda pa ag buat y laie ig pandakepen ang mga abusadong dan ilam den lamang. matamang salamat sa imong duro’ katinlong istoria ig magpadayon-dayon kita lamang…. ipaabot ta paagi sa site nga dia atueng maliag y buateng kaayadan para sa atueng banua.

    Like

    Reply
  3. palaminco

    Matud engued nga proper education ig lai nga mi katabid nga istriktong implementasyon ang kaministeran dian sa Cuyo. Puera pa sa aga panglamnek, lagtang ig cyanide, midian kita pang mababael nga commercial fishers nga ara idadason sa lai (RA 8550) nga aga bawal kananda nga mag pangisda within 15 kilometers from the shoreline. Dugangan pa ang mga commercial fishers nga agalin iy Tsina nga akakarabot sa ateng teritoryo.

    Dia ang mga kamatuodan nga kung isipen ta durong ka kuri iy solusyunan. Lai nga mi matarem nga ipen ang kaministeran ig edukasyon beken lamang sa manigpangisda, kung indi sa tanang tao sa Cuyo tengued nga obligasyon ang kada mi isara kanaten nga siguradon ta nga mi isda pa rang madadakep ang aga darason nga henerasyon.

    Like

    Reply
  4. katian

    sayod ako sa indong mga barita bugtitinay, ang proper education ang dapat manda, tay kitang mga cuyonon madali lamang y turuan ig mamaintindian ta tengued mi concern kita sa ateng banwa ang problema y dan ang mga dayo jan kanaten na kng sadin den mga lugar ag aralin ara sanda labet kng amubos ateng isda basta ang kananda lamang makabel sanda y matama, pag ara ren sa cuyo lagted sanda ruman ibang lugar, kaysan ngani sa cuyo maga panaw kaw labi pa sa gabi ang kaybara ren tengued duro ren ang dayo kanaten……… makon da ngani c tay mong jun villagracia adin den ang mga aripuros ig mga sikad sikad dadi sa enasan? dan maman anang pirmi ing kukon dading ag lebas nga kampanya… tay basipa tana ag daeg den… mag balik den ang mga isda, sikad sikad ig aripuros sa enasan…

    Like

    Reply
  5. banbanen

    With respect da sa mga dayuhan kanaten, dapat da sigurong bawalen den ang mga sinarapan, turuan dapat sanda magpang dakep i isda nga indi maapektuan ang mairentek nga isada. Proper education de’man.

    Isara pa dapat dadi dugangan den ang mga Bakao sa parting amianan asta bagatnan. Maliag i kuon dapat siguro magtanem den da ang mga Cuyonon i Bakao tenged dan maman ang ing itlogan ang mga isda. Proper education de’man.

    On top of these… Kaministaran ta i tao nga mi pag sinti sa’ateng banuang cuyo ig sa mga Cuyonon para indi kita i kadlawan ang iba.

    Like

    Reply
  6. imamatad Henry LLacuna

    Bravo!ang OBRA ni Bancalanen.Ang tagipuson cuyonon n cuyonon.Bueno,sa indong mga kommentaryo puro kamo tama labing labi ren engued s kommentaryo y kutapdi pati y katian.dAn talagang ang aga parangisda ang aga taw y mabael nga problema comus sa andang ing gagamit.ig kailangan talaga mabael ig mabaskeg ang role dyan ang mga municipal officials.Para sa ateng tanan nga mga Cuyonon akeng kakokon lamang,MALEN TA ateng banuang Cuyo.Basipa ren engued caloy sa ateng Ginong Diyos nga ang pag iresipen ang mga opisyales ang Cuyo ay pareho ateng pagerisepeng tanan tanan dige sa Cuyopress.Magburunyog bunyog kita.Ing ulit ko:Bravo!ang OBRA y bancalanen.God Bless Cuyo.

    Like

    Reply
  7. tutuliao

    alipay ako mayad nga nabanggit mo ang problemang dia sa aten. pareho kanakeng agbael sa dagat doro bael akeng pagsinti sa atabong dia. Balikan ko ang tiempong mga late 70’s asta mga dagong 80’s.Mapamilak pilak kami say manong pirming puno ameng tugan.Ing alid amen ang enasan.Maimpisa kami sa atol y Mang Ingras diritso sa buya , sa tenga, sa saranga ig kung ing dederepan pa kabot pa kaisan catadman.Maski adin kao magpuwesto doro samet.Tuladato ra sa panolo, kaya y punon ang lata y porong bararawan. Para kanaken indi ta mabasol ang agaparanarap ig agapanlamnek kung ayamo adora ang isda.Dia moro maman ang conventional na pagi sa pagdakep ang isda y ateng mga gurang-gurang ang una.Tengued ang tiempong dato nga marake pa ameng nabebel nga isda doro rang manigpanarap ig apanlamnek.Atatandan ko pa kung marasano akaradora ang mga isda dian pati ang mga original nga ingtatawag nga latong cuyo.Dia maman ang pag introduce ang cyanide o ang koskos.Marasano ko naelaman? Akikita ko anang inagian ang ing koskos. Patay manda ang bariao bariao tapos ang guso agputi medyo sa ing ogasan zonrox, ang isda pa kabay?
    Maliag y kon ara iba kitang mababasol kundi ang mga dayo nga agdara kanaten ang mga illegal nga methods.ano ra ang maresmes ang mga cuyunon dian?
    Ara ibang madasig nga solosyon dadi kundi ang strict implementation ang anti-illegal fishing ordinance.kung mi dian? kung ara pa maglegislate sanda.Dia andan andang tawan y pansin ateng mga local leaders.

    Like

    Reply
  8. imamatad

    tutuliao,tama kaw ang panarap,lamnek ig lagtang ay ara problema.sayud ako ra kanimo.Pero ang pinakatama sa imong kon ay ang strict implementation ang anti illegal fishing ordinance.dan engued sa dadi ang kailangan dyan sa aten sa cuyo.talagang kailangan(MUST) na tawan y pansin ateng mga local leaders.Ano sa indong panid mga bugtitinae.

    Like

    Reply
  9. Kegteng

    Ang kapungaw ingan y pamatian nga ara ren y mga isda ig pakinasen sa ateng dagat. Makon manda si ermats kung ara mag-barter ara ka engued makikitang isda sa palengke. Ag bael ako nga pirmeng agaelat nga kaoli si Lolo (Long INgras) ag alin sa atol. Duro akeng kalipay aseleng anang pinanoloan. Ang mga bararawan akaralyek-kalyek pa, mi mga kamaron ig tarawis ig iba’y ibang pakinasen. Sa rake anang bel, aga pangtaw sanda sa kamalay, mi kapapabakal pa kaysan. Aden din lamang kabay ang mga tiempong datu. Basipa ra mandang matabangan para ang dagat ang Cuyo. Matud engued ang kon y imamatad ig katatabang da kung indi andan y pabayan ateng munisipyo nga mag-istar sa ateng mga baybayen ang mga taga-ibang banwa. Ang mga Cuyonon matuturwan ig mapamati, ang mga dayo kabay mapamati ra?

    Like

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s