Query Sunday #5 11/11/2007
Posted by Cuyo Press in Query Sunday.trackback
Obra ni Nanette Pediapco Trampe a.k.a. Bagasay
Ang mga agrelebas nga bolan, si manong Bong Buenvenida a.k.a. Bunsawik ag suggest nga matinlo andan kono kung mi Magazine kita ra nga Cuyonon. Ing sangbit ko dato digi sa CP ig matama ang ag kasag – naliagan ang kataman ang idea!!!
Ang isarang gabi nga agbaragat-bagatan ang mga Cuyonon sa Puerto, na arampangan amen ang bagay nga dia. So, in the spirit of Query Sunday, ang pakiman sa domingo nga dia ay:
- Inaling mag click ang idea nga magkatinir kita i Magazine anono kabay ang matinlong title?
Aber mga tangay, patigayona indo anay i kalien ang indong mga tinimes nga cuyonon dian, basipang mi masiertan kitang masabor ipamatian nga aran ateng kaona-onang Cuyonon magazine. tarabiangan ta ay dia para ra kanateng tanan. – T.I.A.
Last week on Query Sunday: Anonong bagay o pagkaen sa Cuyo nga nanaidlaw ka ren’ mayad ig maliag mong makita o masamitan oman?
wey… aka samit ako ronda enged y type y ‘FIRST HONOR’!
kabalik ako y ok kanaken nga gamiten ang DAMPARANG…
piro kung aliag pa y ibang choices… aliag ka ra dato ag buskad-buskad y magazine nga anang aran…
LALIP!
Lalip sa kulturang Cuyonon…
Lalip sa mga Cuyonon sa dading timpo…
Lalip sa imong inalinan!
medyo moro maraway y pamatian ang…
TODILA!
wahahahaha!
TARINGTING kabay? dia klase isarang lamgam maraye anang abot pag lupad. medyo dan kita nga cuyonon maski adin naabot ta.
Ayos manda ang naisip ni Pay Bunsawik ig pagsuporta y bagasay.mga cuyonon kamo talaga.
Naisip ko ra nga lagi ang DAMPARANG dato gali maman da ang ki DIREK.
selenga indo dagi ang adarason:
1)banuang Cuyo
2)cuyo nga ameng banua
3)banuang inalinan
4)dengueg nga ing papaelam
5)cuyo nga ing kakadengeg
6)cuyonon dadi
7)panemdeman
8)ang imong mga kabatan
9)cuyo nga ing mamal
10)cuyo nga inde malipatan.
maski anono indong y paran basta ang sa kanaken mi word na cuyo.
ang sa kanaken lamang dato.
Parutos!!!
ANIANI ang mga cuyonon.
Dagi ang akeng personal choice:
Title: Solamente o Solaminti – maliag y kon sa english ay “ONLY” ig “ARA IBA” sa cuyonon.
Subtitle: Kita gali Cuyonon
Ayamo naliagan ko ang word nga dia??? moro’ na akeng kaisip kitang tanan “cool” – dato gali beken! – Solamente kita gali Cuyonon!
tayangaw, anono ang maliag i kon ang “lalip”? bago ko lamang nabati dato. kagabi baya mi naisip ako tay ara ko isolatan. magmata ako indi ko ron mademdeman – damparang! basipang mabel ko ra sa kapusan akeng dila. ang kori manda ang amamalam, aga manilipaten den. anang synonym ang todila, ling-ling.
Paereg da maitey..
1. Dengueg ang Cuyo..
2. Liwat ang Cuyo ..
3. Sa kapupurwan y ang Cuyo.
ma isip ako pa nadudura ako ren sa mga tuntulaneng Cuyonon . bihira ako muro na kaampang mga cuyunon.
matinlo manda indomg naisip..pakiman ako anay kung anong klase nga magazine (e.g. komiks style, drama style, news style etc.. indong plano para mabagayan ta anang titolo..pwede ta siguro y buien ang magazine y ang PCAT (PSAT) kanodaya titled “THE ISLANDERS ECHO”. anono kabay sa cuyonon dia???
Mi nademdeman ako…
Title: TRIBU
Subtitle: the cuyonon tribes
bagasay… ang lalip synonym y ang ling-ling, todila, tawtaw, tambe, ilam baya kung ang ‘panid’ katabid pa. kung sa english ang lalip ay ‘peep’, pero mas critical nga way of looking at things.
nabs… mi kaka-release lang sa cinemalaya mga ‘tribu’. it’s about gang wars in tondo… and according to karatongan, ara y letter ‘u’ ang Cuyonon alphabet.
imamatad… para manda kanaken ‘damparang’ is ok. mi katabid nga energy. dapat moro iwasan ta ra ang letter ‘e’. tenged dan indi mabasa y ang mga taga ibang lugar y tama.
lato… ang ‘islander’s echo’ bui pa asta dadi…
HALLOO! HALLOOO! TAYANGAW….AYAMO GALI ARA U AN CUYUNON??? DAMPARENG! MAKON KAW INDI BETANGAN I “E” SABON INDI MABASA Y TAMA NG IBA???
KUNG ARA U AN CUYUNON….AKING BASA SA KUMUSTA, KOHMOHSTA!!! ANG KARATUNGAN, KARATOHNGAN BWAHAHAHA! DAMPARENG!!! ANO BA TALAGA KOHYA???? BWAHAHAHAHA.
akeng panid… i mean akeng LALIP ang magazine nga ing pa plano nga dya mabael pang diskusyon, ay muro kung isara sa ateng target digi mga tourist ( local/international) kelangan indi ta i puro cuyunon ang medium ang content, pero sympre ang ARAN i ang magazine nga dya datu bayang lively, unique, eye/ear catching!
maren.. napaka simple lang.. DAMPARANG sounds good para kanaken. anono ang meaning i ang damaprang??? im sure dan ang una nga laging ipapakiman i ang mga tao…. it will create noise then! ay muro out of der curiosity seselengan anda kung anono ang content i ang damparang.. and besides.. once na amg kon kita ngani i damparang.. medyo may stress, may force, may dating ika nga.. tapos dadasunan ta i kadlaw diba? ay muro kung serious masyado.. tingin ko sa pagkaka kilala ko sa mga readers jan kanaten.. indi maliagan ang serious type.. medyo lighter lang andang naliliagan i basaen.
then ang ibang mga suggestions makakabetang den lang sa tittle i ang mga columns.
Kabay kung SIMBURYO International….
Ah!!! bakkkssstaaa……
D A M P A R A N G!!!
Once na nabati mo ang DAMPARANG maliag y kon mi nainabu.Ang problema anono kabay dato?Pwesss bakalen ta ang dyariong DAMPARANG.Para maelaman ta kung anono talaga ang nakakarainabu sa KALIBUTAN ang mga CUYONON…(magbasa ang DAMPARANG).
akeng unang suggestion ay ang “ARAKUPAS”, The Cuyunons always shine out. Maski sadin magpakun. Maski mauro buay ag-aglin sa banwa, anang kulay ara y kukupas…
Damparang is good, but I guess we have to respect kung sino ang nauna ag-gamit dya sa anang mga project which is I believe si Tayangaw. Although he agrees with it, the magazine cannot truly own it.
About the use of letter “u”, (or no use) even the early Palaw’an don’t use it. They have Baybayin which is the syllabary system of writing of our indigenous people and i/e , o/u are interchangable. But if you consider pronunciation at present, U have to be used more often, I believe. Dan maman ang mategas nga U.
And of course if you have a project like this, it shouldn’t be “exclusive” of “Cuyo” people. Remember (again), that there are other people who speak the dialect which were not born in Cuyo!
Dan maman lamang akeng ma-ykukun. Just for the sake of discussion.
Tandikan Interesting imong ing kon sa letter “U” – dagi akeng example dian “at present” …
Ing gegegman “KONG” Ploning, mapamasiar ako sa marayeng logar “KUNG” tutogotan mo ako. (ena-ena lamang po!!!)
matinlo ang LALIP ay mi meaning. maski ngani cuyonon ako bago ko lamang nabati ang bisarang dan. kaministiran moro ipasanag sa mga prospective readers ang maliag i kon ang bisara ig kung anono ateng ing titingwa. ang damparang moro although mas mabaskeg anang “arrive”, ara definite meaning kundi expression lamang. matod da ang ing kon ni Tandikan nga kung maimo indi ta i buateng exclusive sa mga taga cuyo ay pareho kanana, akalilimeg manda i cuyonon pero beken tana sa cuyo ing bata.
maintras ara ako pa i popoyata ang isarang gabi, dagi akeng agkara isip:
BOSKAD – to bloom; open
SIRAK – sunrays; sunlight; sunrise
(ang darwang dan sa o’bong good feng shui sa chinese)
ESTRA VIVA! – ara ako maisip nga meaning i dia piro pirming ing gagamit ang mga cuyonon to toast o sa katapusan ang kada berso. maski ngani sa spanish medyo ara maliag i kon. siguro dia corrupted spanish by the cuyonons nga maman anang equivalent ang “mabuhay” or long live.
Tayangaw, Bagasay, anono ngani anang mining i ang DAMPARANG?
GOSH! OH MY! MY GOODNESS! Anono pa kabay?
Tenged sa spiling i ateng limeg nga Cuyonon, akeng manang baya nga si Ester Elphick pira ren ka dagon nga agaprosigir nga matapos ang English-Cuyonon-English nga diksyonario maman ang agpasanag kanamen nga magborogtitinai ang atetenged sa ara litrang ‘u’ sa ‘nang obra. Sa Stanford University tana ag adal i linguistics. Ig basipang kong matapos na ang diksyonaryo nga dia –mabel na ren anang PhD sa linguistics. Tana ing tatabangan ni Manang Ginny nga dato’anay Mrs. de Vries nga mabael anang kontribosyon sa pag translate i ang New Testament sa Cuyonon ig manga 20 anios nga agistar digi sa Puerto. Pwira ki Manang Ginny, doro-dorong manga Cuyonon ang agatabang ki Manang Ester. Sanda Tia Raquel nga Tablazon, sanda Phoebe Abis dian sa Araceli, si Ellen nga Tablazon, nga dadi sa Canada ren, ig matama pa.
Kami si Lomboy, bilang pagsoporta sa anang obra i ameng manang – ing adopt amen den anang ing toro. We do not use ‘y’ anymore, instead we use ‘i’. Ang mga – we spell as ‘manga’. We have been so used to the vowels a e i o u. It looks like it does not work like that in Cuyono spelling, makon ameng manang.
Piro, ang Cuyopress is another matter. Digi paragostoan. Makon ngani si Banbanen — kong anono imong aliliagan nga ispiling – ay dato imong dasonon. Ara magabariga digi kanaten.
@bagasay on 20: Ing samitan ko’y sagiapen ang maliag’ y kon ang ESTRA VIVA.
Tama kaw!
Ang VIVA is a spanish word – from VIVO meaning LIVE (beken boring) sa English!- Ing takan ako’ sagiap ang maliag’y kon y ang ESTRA pero ang alternative word or closest word is EXTRA.
Since nababati ta dia sa kataposan ang birso, Ig ang character ngani ang ati is “NAUGHTY” – make sense nga konon ko nga ang ESTRA VIVA sa ENGLISH ay EXTRA LIVE maliag’y kon “SUPER VIVO.” I think matinlong title dia. Dan lamang kung indi kamo maliag ang mi “E” ang title pasamoro dan?
Dan ang kanaken anono ang kanindo dian?
Mas matamang “suggestions” mas matinlo!
Kabay kung . . . “KASIMANUA” o “BUDIONG ANG CUYO” o “BUDIONG ANG MGA CUYONON” o ” KALATUAN”
Ang budiong (beken ako sigurado ang spelling) kung i o e, dia isarang mabael nga pakinasen, nga ing eyepan, mabaskeg anang tunog, maraye anang naabot, dia maman ang ing gagamit sa mga baryo ang unang tiempo kung mi anunsyo nga maliag i paabot sa mga tao,- mi bagyong mabaskeg, mi napatay o miting sa barangay. sa Tagalog medyo maman dia ang tambuli.
Kalatuan – ag alin sa word nga lato, nga isara sa ateng produkto sa Cuyo.
Tabang kamo isip!
Ay kabay kong PAGAROKGOK?
Diaski, ang katinlo gali ang arampangen digi, dadi ko lamang na patererekan i usto.
Para kanaken, ang pinakamatinlong title ang magazine ay isarang limeg or expression nga distinctly Cuyonon. Dato bayang makita lamang i isarang Cuyonon maski sading impayangata ang kalibutan, maga-pukaw enged anang awareness nga dato Cuyonon.
“DAMPARANG” akeng apipili tenged nga durong ka distinct nga Cuyonon ang expression nga dan. Ig tama si Tayangaw nga mi anang katabid nga energy pag ing limeg ta dan. Ang “Lalip” (dadi ko lamang a bati ang bisarang dia) i na, maski madalem nga Cuyonon mi anang ka-sound nga limeg sa Tagalog nga “lilip”.
Ang “Estra Viva” is obviously coined from the Spanish language pati ang “Solaminti” nga agalin da sa Spanish word nga “Solamente”
Mi akeng suhestion ako pa gali: kabay kung “Patirap”?